O último caderno

20140904_021704

Ao longo de todo o verán fostes moitos os que vos puxestes en contacto comigo para contarme que estabades lendo algunha das miñas novelas. Iso sempre é de agradecer, saber que un non está só neste mundo de letras e papel, cadernos e megabytes… Sempre digo que é o diálogo co lector o que remata de lle dar sentido ao teu traballo, que un libro que non consegue traer de volta a conversa con quen está ao outro lado de pouco serve… E vós sempre sodes moi xenerosos a este respecto: non só me facedes o regalo de invertir o voso tempo na lectura do meu traballo (á fin e ao cabo, uns libros de máis de catrocentas páxinas non se papan en media hora…), senón que, ademais e por se o anterior aínda for pouco, este verán tamén vos parastes a contarme cal foi a vosa impresión, se os libros vos gustaron, algúns incluso me reñistes por “ese” final (vós xa sabedes a que me refiro…), e non fostes poucos os que me enviastes as vosas fotos seguindo os pasos de Simón e Mariña pola illa de Ons, ou mesmo de Aquiles en Padrón, tras a sombra de Adriano. Moito disfrutei eu de todas estas conversas, e o único que sentín foi non poder ofrecervos máis datos cando, máis tarde ou máis cedo, todos acabábades pasando pola mesma pregunta: “bueno, e o novo qué, para cando?”

Comprendede que sobre esta cuestión tampouco podo darvos moitos máis datos que os que xa vou deixando caer por aquí de cando en vez (en realidade, “máis de cando en vez” do que debería, segundo me riñe sempre Manolo Bragado, meu prezado editor… Non podo evitalo, Manolo!). Pero o que si vos podo garantir é que día tras día sigo traballando coma un león por sacar o novo proxecto adiante o antes posible. Foi este un verán de moito esforzo, adicado plenamente ao traballo da escritura (crédeme se vos digo: un traballo no noso país case nunca recoñecido como tal…), pero tamén de grandes satisfaccións… Eu vou contento co que está saíndo, creo que imos dar un paso máis alá con esta nova historia, e o único que me preocupa ao respecto é que, cando chegue o momento, vós gocedes coa súa lectura polo menos tanto como eu gocei escribíndoa. E se pode ser máis, mellor!

De momento, o que si podo contarvos é que neste días encaramos a recta final do seu primeiro borrador. Non quere dicir isto que vaia estar lista para xa, nin moito menos… Como xa sabedes, a min isto de escribir lévame tempo… Entre outras cousas por algo que a moitos de vós sempre vos chama moitísimo a atención: eu son un deses bechos raros que seguen escribindo a man… Xa van ala uns cantos libros, e a historia segue a ser a mesma: sempre a man, sempre coas mesmas plumas (se vos apetece, un día fálovos delas, que tamén levan unhas cantas historias ás costas…), e sempre sobre as mesmas libretas, estes fantásticos cadernos de L’Espiral del Paper que, grazas á xenerosidade de Cristina Rodés Monegal, podo seguir emborranchando día tras día, historia tras historia, para que vós sigades falando comigo páxina tras páxina…

Hoxe, ao estrealo, pensei que talvez vos gustase botarlle un ollo a este, o “G&B, Caderno 4”, xa que será sobre estas mesmas follas que nestas fotos vedes onde en apenas dúas ou tres semanas máis deixe escritas, con esa letra tan e tan horrible miña, as liñas finais desta nova novela. Logo aínda quedará a revisión, claro, e o segundo borrador, a entrega, as primeiras galeradas, o proceso de edición de texto, as segundas galeradas… Pero bueno, algo é algo, e con este último “algo” que aquí vos traio xa queda un pouco menos. Que, que vos parece, gústavos?

20140904_023243

Aberto por reformas

Back in the USSR

Xa me daba unha pouca vergoña, todo este tempo de silencio e ausencia. Houbo algunha que outra circunstancia que me tivo lonxe, afastado do traballo. Días tristes de cousas que non deberían ter visto amencer… E fun quedando como Manoel Antonio, o barco e o seu mar. Pero xa está, alá foi, partiu. Adiós, tristeza, adiós. Reformadas as ilusións, volvemos abrir. Volvemos ao traballo , volvemos aos sorrisos. Só era cousa dunha brazada de tempo…

Ao carallo coa gaita esa das Letras Galegas!

Politicamente falando, a miña orientación é marxista. Da parte de Groucho, para serlles exacto. Tanto é así, que teño por axioma aquilo que dicía el, o de que a política é “a arte de buscar problemas, atopalos, darlles diagnósticos falsos, e aplicarlles despois os remedios equivocados”. Así pois, non: supoño que podo afirmar sen medo a equivocarme que políticamente non formo parte dese “sentir común” do nacionalismo galego ao que fai alusión Manolo Bragado cando se refire ao sector que con máis desagrado recibiu a nova do nomeamento de Filgueira Valverde como autor homenaxeado no próximo Días das Letras Galegas, o 17 de maio de 2015. Non pertenzo a ningunha das grandes correntes que imperan nesta especie de “Vida de Brian” constante que a nosa sociedade é, mais con todo veño a dicir que a min tamén me tocou bastante as calendas a cousa esta do nomeamento de Filgueira…

Tal como eu o vexo, as nosas Letras están vivas, teñen presente e, desde logo, potencialmente poderían ter incluso máis futuro do que teñen, razóns todas estas máis que poderosas polas que levo tempo dicindo que a súa debería ser unha “festa de vida”. O 17 debería ser un día para homenaxear os seus vivos e exaltar o seu futuro. Pero deixando de lado esta cuestión (á vista está que con esta idea ocórreme o mesmo que coa teoría de que as vacas son seres superiores: que ninguén me fai caso), se imos teimar na idea esta de seguir resucitando os nosos mortos, cando menos fagámolo ben… Que pareza que temos criterio, aínda que nada máis sexa de casualidade.

Porque eu tiña entendido que isto do 17 era a festa das Letras. As Letras! Vamos, que se trataba de homenaxear a nosa literatura… E hoxe, co autor escollido, o problema vai un pouco máis alá desas manías que tiña Filgueira das que tanto se vén falando estes días, todo iso de vestir camisas azuis e berrar “¡Franco, Franco, Franco!” con máis asiduidade da que hoxe sería aceptable… É verdade, son formas non precisamente “sensibles” con ese sentir xeral do que antes falabamos. Pero eu non creo que sexa ese o (único) problema, xa que vicios moi semellantes tamén os tiña Cunqueiro, poño por caso, e a ninguén se lle pasa hoxe pola cabeza poñer en dúbida o inmenso valor literario do mindoniense, nin suxerir a súa retirada dos libros de texto… Non. Ao meu entender o problema da “Filgueira Connection” está na suma de ambas circunstancias, porque… Cales son verdadeiramente os méritos literarios deste vello falanxista? De que “letras” estamos falando, realmente? De Quintana viva? Da colección de artigos Adral? Da antoloxía cos seus mellores bandos como alcalde de Pontevedra? Home…

Co regreso a este tipo de decisións, o único que consegue a Real Academia Galega (hoxe convertida en parte do problema) é volver afastarse dun camiño que, nos últimos anos, coas escollas de Vidal Bolaño ou Lois Pereiro, comezaba retomar o contacto coa parte máis nova da sociedade, esa mesma que -oh, cáspitas!- ten nas súas mans o futuro do país. Unha moi boa política a dos académicos, sempre que a nosa meta sexa esa mesma sobre a que cantaban os Siniestro alá polos oitenta: ¡Juntos de la mano, hacia la extinción!

Releo as miñas palabras, e penso que talvez hoxe parezan duras de máis. Pero tan pronto como volvo pensar no que pasou en realidade, e decátome de que sigo quedando curto: tivestes sobre a mesa os nomes de Carballo Calero, de Manuel María, ou de Xela Arias (¡de Xela Arias!), e fostes escoller o de Filgueira Valverde? Ou, dito doutro xeito, tivestes a poesía toda, a lingua, os versos grandes, contemporáneos, inmensos, modernos… ¡¿E fostes escoller a pequena produción dun vello falanxista?! Señores da RAG, ¡ide ao carallo coa gaita esa das Letras Galegas!

Cancros románticos, tumores de brominola…

Ando estes días conversando cunha boa amiga que teño aquí, en Cabrera de Mar. Unha grande lectora que ultimamente vai ávida de novas emocións. Unha das particularidades desta miña amiga é a súa idade, non máis de trece anos, aspecto este que lle dá certa perspectiva máis que interesante á hora de falar de libros con ela. Tenme abraiado… Antonte díxome que está pensando en escribir a súa primeira novela. Pedinlle que me fixese un breve resumo da trama que lle bulía nesa cabeciña fantástica que ten, e crédeme se vos digo que antes de chegar ao remate do primeiro capítulo xa me tiña cos ollos abertos coma pratos. Nunca imaxinaríades a cantidade de traxedias, desgrazas e descalabros emocionais que ten reservado para o seu protagonista!

Pero de toda esta colección de malfados, o que máis me chamou a atención foi a naturalidade coa que a rapaza lle colocou ao seu pobre protagonista toda un amplo catálogo de problemas oncolóxicos… Cando eu era neno, os protas das nosas fantasías eran superheroes, querían ser superfutbolistas, viaxar polo mundo adiante, seren astronautas, guerreiros… Pero agora non.

Agora o problema destes novos protagonistas é que teñen cancro.

Interesado por saber de onde tirara ela a inspiración para a súa traxedia onco-dramática, quixen saber cales eran os seus referentes. E para maior abondamento da miña sorpresa, a rapaza púxome ao día sobre unha serie interminable de títulos, a cada cal máis lacrimóxeno có anterior, a saber:

Faloume, por exemplo, do último título que estaba a ler, Cien días de felicidad (ignoro se está traducido ao galego), a historia dun tipo ao que lle diagnostican un tumor no fígado, e que, sabendo que vai morrer, comeza valorar realmente as cousas importantes da vida… Se un tumor no fígado vos parece pouca cousa, tamén podedes botarlle un ollo a estoutra referencia, Bajo la misma estrella, onde dous mozos namorados (namoradíiiiiisimos, en realidade) comparten todo un historial tumoral que faría ruborizar á mesmísima Asociación Española Contra el Cáncer. Polo visto, nas páxinas desta novela habedes atopar un amplísimo abano de tumores, que van desde o cancro de pulmón ao de testículos, pasando polo de páncreas, ou mesmo… (agarrádevos) ¡cancro de ollos! Claro que, como xa veño dicindo, hoxe ninguén se salva de ser fillo da mestizaxe cultural, os máis cativos menos, así que as referencias da miña amiga non son só literarias, tamén as hai máis mediáticas. Se queredes seguir enchoupándovos de cancro, tumores e desgraza a tutiplén, non tedes máis que metervos uns cantos capítulos de Pulseras vermellas, onde atoparedes máis cabezas peladas que nun concerto dos Bad Manners e, de propina, problemas sanguíneos, anoréxicos… Vaia, las de dios es Cristo. E como dicía Porky, “no se vayan todavía, ¡aún hay más!”. Porque se a cousa vai de ampliar horizontes, tamén podedes botarlle un ollo a La decisión de Anne, todo un galimatías sobre cancro, tumores de reposto, e dúbidas de corte ético-moral co asunto da clonación de fondo. Quen dixo que un rapaz de quince anos non está preparado para ir acomodando no fondo da súa cabeciña certos prexuizos sobre as posibilidades da medicina xenética? Pero claro, igual xa me vou repetindo coa cousa do cancro, non? Pois nada, que aquí temos de todo, e, sen saír nin da botica nin moito menos do hospital, podemos seguir falando de outros títulos, como Pulsaciones, onde unha rapaza esperta dun coma sabendo que está namorada (bueno, namoradíiiiiisima, en realidade…) de alguén. O malo é que (agarrádevos outra vez…) ¡non lembra de quen! Por se isto non vos parece suficientemente dramático, non pasa nada: para cando descubra de quen era, resultará ser dun mozo… ¡paralítico! (quen se non?). E todo isto sen facer nin un só comentario sobre o omnipresente Federico Moccia, quen, entre amor e desamor con forma de cadeas, tamén nos manda algunha que outra vez ao hospital…
Agora ben, moito ollo co piollo, que eu non pretendo pontificar aquí sobre se isto está mal ou peor. Como dicía Harry el Sucio, “as opinións son coma o cu: todo o mundo ten un”. E eu prefiro gardarme os meus (a miña opinión e mais o meu cu) para min mesmo. Tan só pretendo deixar unha pregunta no ar: como carallo pasamos de ter toda unha xeración enganchadísima ao máis estrictamente fantástico (todos aqueles milleiros e milleiros de páxinas de Harry Potter, de Narnias, ou mesmo do rexurdir de Tolkien, por citar apenas tres exemplos…) a unha seguinte xeración (senón probalemente a mesma, en realidade) adicta a esta especie de “hiper-realidade”, onde o cancro é algo omnipresente (anda, mira, como Federico Moccia) e, o que é peor, incluso aparentemente romántico?! E sobre todo, para que???!!! Seica botaron abaixo Nunca Xamais para acabar construindo un Mercadona no seu solar?

Insisto, non teño unha “opinión pública” formada a este respecto. Nin sequera me atrevo a dicir se está ben ou mal que a rapazada fale de cancros de páncreas, de pulmón ou mesmo de ollos con tanta naturalidade. Algo no meu interior dime que non, que algo non vai ben, igual que “algo non vai ben” na vida dun “neno da guerra”, un deses cativos que non sabe quén carallo é Peter Pan pero que non ten nin a máis mínima dúbida á hora de explicarche como se recarga un Kalashnikov AK-47… A miña pequena amiga dicíame algo así como “bueno, a min gústanme porque son libros que che falan claramente de cousas naturais”… Toma! Non sei, talvez ela sexa moito máis madura ca min, pero a min hai algo en todo isto que non me acaba de cadrar demasiado ben… Naturais tamén son tantas e tantas cousas que se fan con (maiormente) pouca roupa e un par de bolas chinas, e non creo que a ningún de vós lle fixese un carallo de gracia atopárvolas explicitamente descritas nos libros dos vosos fillos pequenos, ou?

Hoxe, por moi lonxe que queden xa os meus quince anos, cando ese mesmo corvo negro paira ameazante sobre o meu entorno cústame moitísimo comprender o romanticismo oculto nun cancro de colon. Tal como eu o vexo, escribir tamén é un exercicio de responsabilidade, máis desde logo cando o teu público radica principalmente no sector adolescente. É moi fácil provocar a bágoa, o lagrimón fácil da rapazada cunha historia chea de tumores de brominola. Talvez haxa mesmo quen pense que estes libros axuden cando teñas que atoparte contigo mesmo, ou co teu pai, ou coa túa parella na sala de espera na consulta do oncólogo. Non o sei, talvez sirvan para os primeiros cinco minutos. Pero para todo o que vén despois xa vos vou dicindo eu que non, non serven nin de lonxe… Porque unha cousa é deixar un cancro de lado cambiando de canal, extirpar un tumor de mentira cambiando de novela. Pero outra moi distinta é levalo no corpo. Sentilo, velo nas placas, pasar a radioterapia, padecer a quimio. Doelo.

Sufrilo.

Aí xa non hai nin romanticismo nin hostias en verso que sirvan. Alguén debería escribir catro ou cinco verdades a este respecto…