A ira dos mansos

Nun país coma este, onde a nosa cultura sobrevive sen ningún tipo de apoio, sen o amor das institucións que debesen fortalecela, e onde a promoción do talento propio non resulta tan atractiva como subvencionar un videoclip dun chico de Miami, os premios literarios son todo un exercicio de responsabilidade. Aínda que nada máis servisen para iso, polo pouco son as fiestras polas que asomarnos á descuberta de novos talentos, de novas voces que, pouco a pouco, van anovando o noso panorama literario. Voces que, sen eses premios, talvez non terían a oportunidade de se dar a coñecer, de seren publicadas, de dicir “Hei, estamos aquí!” Ás veces dáme a sensación de que aínda non sabemos ben canto lles debemos á eses fallos… Polo pouco, e por non poñerme pesado co tema, eu débolle ao Premio Xerais a sorte de coñecer un fantástico libro.

A ira dos mansos, a obra coa que Manuel Esteban se fixo coa última edición deste prestixioso galardón, é unha fantástica novela, que reúne un por un todos os requisitos que, ao meu ver, unha obra gañadora debe ter. Vaia por diante que, como xa se imaxinará, esta Ira non é a GNG (xa sabedes, o coñazo ese da “Gran Novela Galega”). E grazas ao ceo. Lonxe de pretender asombrar ao lector co texto definitivo sobre o ben e o mal, Esteban proponnos unha obra que, ante todo, resulta entretida. Un libro deses que enganchan desde a primeira páxina, deses que che fan desexar sacar cinco minutos máis para saber por onde segue o asunto. E, desde logo, conseguir iso non é nin pouco nin moito menos sinxelo. Engancharse á lectura, descubrirse atrapado nunha historia coa rabia de non ter tempo para ler unha ou dúas páxinas máis, é o mellor que lle pode pasar a calquera lector. E, abofé, isto é algo que Manuel Esteban consegue desde a primeira liña.

Pero non marchen, que aínda hai máis. Algo do que eu gusto especialmente é dese engano, a trampa do falso entretemento gratuíto. Eu creo que as novelas deben ser ante todo entretidas, pero non a calquera prezo. Un libro pode ser divertido, pero non por elo ten que estar baleiro de contido, de mensaxe. Sempre pensei que as mellores obras son aquelas que, logo de facercho pasar ben ao longo das súas páxinas, che fan descubrir, xusto ao pechar a derradeira, que, ademais, levas contigo algo que antes non tiñas. Un coñecemento, unha idea, unha certeza… E isto é algo que Esteban tamén logra. O autor, médico de profesión, consegue que, en pechando o libro, o lector deixe a un lado os prexuízos e se asome á cuestión da síndrome de Down con ollos ben diferentes.

A ira dos mansos non é o mellor libro do mundo. Non é que sexa a trama máis elaborada, pode que mesmo algún dos seus personaxes nos soe de algo, aínda que con outro nome e outro oficio, e con toda seguridade tampouco lle revelará a ninguén o sentido da vida. Pero é que ninguén dixo que a cousa tivese que ir diso. A ira dos mansos é un libro entretido, cunha trama da que queremos saber máis, acompañando uns personaxes cos que simpatizamos desde o primeiro momento, e, ademais, pode que non nos revele o sentido da vida, non. Pero si que nos regala un par de claves para comprender un pouco mellor a uns veciños das nosas vidas aos que, con toda seguridade, aínda non nos estamos estamos achegando como en verdade merecen. Unha grandísima novela, desas que gusta de ler no tren. Se alguén quere pedirlle algo máis a un libro, que se compre a Enciclopedia Espasa.

Esperanza…

Ben, é tempo de ir espertando…

Foi o 2016 un ano de silencio pola miña parte, tempo de moito, moitísimo traballo na sombra. Con todo, as nosas criaturas seguiron a facer mundo pola súa conta e, fronte aos avances logrados por as outras dúas, eu quedo especialmente orgulloso do andar desa pequena gamberrada que foi a “Morena, perigosa e románica”. Que unha comedia se manteña durante case medio ano desde a súa publicación nos postos máis altos das listas de vendas supón unha marca coa que ilusionarse, un trazo de que, talvez, esteamos por fin deixando algún que outro prexuizo atrás… Grazas a todos os que, coma sempre, o fixestes posible, tanto en Galiza como no resto do mundo.

Con todo, e como digo, é tempo de ir espertando. De volver saír á luz. Adeus ás gamberradas, ola aos novos proxectos: malia o silencio da distancia, o certo é que levo moito tempo traballando moi moi duro nun novo proxecto. Así, e polo pronto, aínda nada máis vos podo dicir que o 2017 verá a saída non dun novo libro… senón de tres. En efecto, tres serán os títulos que vaian saíndo á luz a partir de abril (algún deles mesmo “en B”), e todos vinculados a un mesmo proxecto, dentro dun traballo ao que levo totalmente entregado estes últimos anos, e que agora, por fin, comeza a amosar o seu remate. Espero, de todo corazón, que todo este esforzo sexa do voso maior agrado. E que, sobre todo, vos faga sorrir.
Entre tanto, e mentres non chega o primeiro, deséxovos a maior das felicidades neste 2017 que entra. Que teñades o máis ventureiro dos tempos, e que todo vos sexa própsero. Moitas felicidades a todos!

Non me interesa iso do Día das Letras Galegas

dia-muertos-mexico6--644x362

Empeñámonos en vivir coa ollada posta no pasado. Disque é moi cómodo, porque así sempre teremos a man unha boa escusa para queixarnos polo mal que van as cousas. E do presente nada máis queremos cheirar o xusto para saber a quen botarlle as culpas de todo. Se algo vai mal é culpa deste, que vai de listo, ou destoutra, que o ten moi crido… E así nos vai, deixando correr o tempo e as oportunidades un día tras outro, un ano tras outro, de maneira que, para cando chegue, o futuro seguirá sendo pasado para nós, unha morea insufrible de resentimentos pendentes, de contas a medio axustar e, con sorte, algún morto que celebrar (que non todo vai ser sacar os coitelos a pasear polos mesmos ríos de sangue, pola mesma esterqueira de sempre). En realidade tampouco penso que a miña opinión valla tan sequera nin o medio megabyte que a soporta nin moito menos que lle importe un carallo a ninguén (á fin e ao cabo, quen merda son eu para opinar sobre estas historias?), pero, por se alguén lle pregunta á miña nai como é que hoxe o seu fillo non sae no xornal, permitídeme polo menos que a boa da muller saiba porqué.

Eu sempre crin que iso dos ben nacidos agradecidos era certo. Por descontado, dou por sentado que a xente boa fai cousas boas sen agardar nada a cambio. Vale. Pero tampouco vou descubrir aquí a pólvora se digo que todo fillo de veciño agradece recibir un agarimo de cando en vez. A todo o mundo lle sube un ou dous graos a temperatura da alma cando lle din “estamos moi orgullos de ti”. Devolver polo menos parte dese agarimo que alguén unha vez nos deu é cousa boa. Facerlle saber a esa outra persoa que ao outro lado do seu esforzo hai alguén, alguén que escoita, le, goza e comparte o seu traballo. Alguén que recoñece a súa dedicación, que se identifica co seu discurso e, sobre todo, que agradece o seu sacrificio. E non sei como o verá o resto da xente, pero a min dáme no nariz que ese diálogo é moito mellor telo cando as dúas partes involucradas no proceso de comunicación están vivas. Porque, como todo o mundo sabe, falar cos mortos está moi ben nada máis se o que che gusta é ter sempre a última palabra… E a pesar de que aínda non teño probas irrefutables disto, eu apostaría a que a un defunto todas as homenaxes do mundo impórtanlle un carallo. A boas horas, mangas verdes… E ollo, que con isto non estou dicindo que vivamos de costas á nosa memoria, á nosa tradición literaria neste caso, que é moita e moi rica. O que eu estou dicindo é que, se de días de festa vai a cousa, non sería mellor festexar con alguén a quen lle poidamos dar unha aperta, un bico, un apretón de mans?

Polo de agora o que máis nos gusta facer cos vivos é putealos, andar coma sempre a sopapos uns cos outros. E xa diremos que Suso de Toro era un autor fantástico que cada vez que facía pis lle saía poesía polo pito cando estea morto e leve dez anos criando malvas. Manuel María ten todo o meu respecto. Por descontado. Pero se todos temos claro que Suso terá o seu Día das Letras, que Manolo Rivas terá o seu Día das Letras, que Ferrín, que Queizán, que Xabier P. Docampo, que Fina Casalderrey, e que ata Gudelj, Mostovoi, Fran, Bebeto, o Xabarín e Santiago Pemán terán no seu momento un Día das Letras Galegas, por que carallo non o celebramos xa? Agora, cando aínda estamos todos aquí, cando aínda lles podemos dar unha aperta e eles a nós, cando aínda podemos vivilo e festexalo xuntos… Cando aínda lles podemos dicir “Moitas grazas” e eles nos poden responder “Moitas de nadas”.

Eu quero un Día das Letras Galegas para Agustín Fernández Paz. Quéroo, pídoo, reclámoo, esíxoo. Pero o quero xa, hoxe, agora que lle podo dar unha aperta e dicirlle “Moitas grazas por tanto, profesor”. O resto non me interesa. Eu alégrome de que no meu país existisen poetas que por el tanto fixeron como Manuel María. Pero mentres a das Letras Galegas siga sendo a festa dos mortos, eu non quero participar nela. Non quero esas gaitas, non quero esas danzas. Espertádeme cando o Días das Letras Galegas deixe de ser un baile de mortos. Ou cando llelo adiquen aos guionistas de Gym Toni, que disque en Galiza sonche unha referencia literaria de moito carallo… Ata entón, a outro con esa murga.

Dúas palabras sobre o Sant Jordi…

Barcelona (Barcelonès)  23/04/2013    Sociedad       Diada de Sant Jordi      Paradas de rosas y libros en La Rambla    Foto   DANNY CAMINAL

Barcelona (Barcelonès) 23/04/2013 Sociedad Diada de Sant Jordi Paradas de rosas y libros en La Rambla Foto DANNY CAMINAL

Hai un par de días atopeime a min mesmo perdendo o tempo cun texto no que, entre outras moitas groserías e faltas de respecto, se deixaba caer un deses comentarios feitos a mala ententa no que, así como quen non quere a cousa, se desprezaba dun plumazo o Sant Jordi, a festa do libro que estamos a piques de vivir. Segundo o texto en cuestión, o Sant Jordi non é máis que unha festa inventada polos cataláns “que consiste en comprar obrigatoriamente un libro”. Como dixo Einstein, Hai dúas cousas infinitas: o universo, e a estupidez. E do universo non estou seguro… Para os que teñades verdadeiro interese en saber, deixade que vos comente un par de detalles…

O Sant Jordi (23 de abril, Día Mundial do Libro) é o día máis importante para o mundo do libro en España. Para que vos fagades unha idea da súa relevancia, o ano pasado saíu á rúa só en Barcelona máis dun millón e medio de persoas. E aínda que en realidade non haxa nada de “obrigatorio”, que aquí a ninguén se lle esixe mercar nada (que o Diaño Catalán é moi malo e cheira a xofre, si, pero non lle pon a pistola a ninguén para que faga gasto se non quere), curiosamente a xente si decide mercar libros. E tanto que o fai! Segundo os datos ofrecidos pola Conselleria de Cultura, en colaboración co Gremio de Libreros e o Gremio de Editores de Cataluña, no pasado Sant Jordi os libreiros declararon unhas vendas superiores aos 20.000.000 de euros (por se hai algún animaliño entre o público, un 2 seguido de tantos ceros veñen sendo uns vinte millóns de euros, facturados nun só día!), repartidos entre máis de 1.600.000 exemplares. Que veña aquí un só libreiro galego a dicirme o que non daría por poder anotar eses mesmos números nos seus libros de contas, aínda que nada máis fose por un mes…

Desa barbaridade de exemplares vendidos, nada máis o 7,26 % representaba a lista dos dez autores máis vendidos, ou, o que é o mesmo: o 92,74 % restante se repartiu entre outros 50.000 autores, o que fai do Sant Jordi un día moi querido por máis de 50.000 creadores diferentes. Que veña aquí un só autor galego a dicirme o que non daría por poder traballar nun espazo semellante no noso país, aínda que nada máis for por unha vez…

Ademais, non deixedes por favor que ninguén vos engane: digan o que digan por aí fóra, aquí hai sitio para todos. Por iso, e no tocante ao asunto das linguas, as vendas repartíronse entre un 54% de títulos en catalán, e un 46% en castelán. Maldita sexa, que veña aquí un só editor de libros en galego a dicirme o que non daría por chegar a esas marxes, aínda que nada máis for por un terzo do mercado galego…

E, por se todo isto non vos parece suficiente, o día de Sant Jordi non é festivo. Que igual vos semella unha estupidez, pero non o é, nin moito menos. Porque, sendo como é unha xornada laborable, a xente, que ben podía estar ata o carallo do mundo e non desexar outra cousa que volver o máis rapidamente posible ao sofá logo de aguantar ao xefe, sempre saca tempo para baixar á rúa e mercar un libro. E unha flor. Porque saben que iso é seu, que os define, que os identifica no mundo. E están orgullosos de que así sexa. E aquí son eu o que ven a dicirvos o que non daría por poder escribir nun país que se sentise tan orgulloso de si mesmo que estivese disposto a ter un libro por bandeira. E unha flor.

Por iso, para calquera escritor, para calquera que se adique en serio a isto, con paixón e con corazón, é non só un orgullo, senón unha alegría enorme, en realidade, formar parte desta festa. Eu levo anos asistindo como espectador. E si, este ano tamén estarei como escritor, ao outro lado do espello. E ben orgulloso que estou.

Á fin e ao cabo, a culpa é miña, por perder o tempo lendo este tipo de barbaridades. “Mercar obrigatoriamente”… Xa hai que ser zoquete!

Para min iso das Letras Galegas é outra cousa…

20150516_160943

Estaba pensando en adicarlle unha entrada no blog ao circo deste ano. Xa sabedes, todo o despropósito este do Día das Letras Galegas… Dáballe voltas ao xeito de poñer en evidencia o meu desacordo coa escolla de Filgueira Valverde como autor homenaxeado, a como abordar o asunto da vergoña que me produce a contemplación da lamentable teimosía coa que a Real Academia Galega se esforza en obrigarnos a tragar o seu discurso tal como se aquí non pasase nada. Agora, segundo vén de dicir o seu presidente, Filgueira non é que fose un franquista convencido. Non, que va… nin moito menos. O que pasaba con el, tal como o mestre Solano o explica, era máis como o de Anacleto, o axente secreto: “Filgueira traballou desde dentro do Réxime erosionando a ditadura de Franco.” Claro que si. E Carmen Polo era unha axente comunista coa misión de acabar co caudillo a base de polvos… Chst, moito ollo con facer chiste ningún con isto, porque xusto a renglón seguido Alonso Montero valida as súas propias declaracións afirmando que quen tal cousa di (ou sexa, el mesmo) é “republicano, marxista e ateo.” Agora o entendo todo: alguén que regala este tipo de titulares nada máis pode ser marxista. En concreto, do sector Grouchista…

Ando anoxado, porque agora resulta que non é verdade iso de que Filgueira tivese a vida de Alexandre Bóveda nas mans. “A ver, igual un pouquiño franquista si que era”, recoñece o mestre Solano, “pero tamén Cunqueiro, Celso Emilio, Cabanillas ou ata o mesmo Otero Pedrayo asinaron declaracións de adhesión ao Réxime, e a ninguén lle pareceu mal!” Aí a tedes, toda unha institución como a RAG practicando a política do “¡Y tú más!”. Si señor, iso son argumentos, y mis razones son claveles… E por se iso non fose bastante, como en todos os circos no noso tamén crecen os ananos, e nos últimos días tivo a Academia que ampliar a súa capacidade para o despropósito, tentando desmentir as evidencias que confirman que Filgueira, ademais de todo o anterior, tamén foi un cobarde que pretendeu emplumarlle a Noriega Varela a autoría dos seus poemas filo-franquistas. Home, xa me diredes se é para andar contento…

E non vaiades pensar o contario: eu si estou convencido de que as Letras Galegas ben merecen unha festa, por suposto que si. A dun día e a de mil primaveras. As Letras Galegas merecen unha festa. Pero non esta. Non a de Filgueira Valverde, pero tampouco a de ningún morto. De ser así, ben estivo o de Lois Pereiro, como tamén o de Vidal Bolaño. Pero cando se deu a posibilidade de homenaxear a Xela Arias e escollemos a Filgueira, é que hai algo que xa fede a podre… Son máis da opinión de que xa van cadáveres abondo. Basta xa, queden os mortos para aquel verán, e as Letras para os vivos. É que non podo entender que cando as nosas Letras están máis vivas que nunca a súa sexa a festa dos mortos. Seguía dándolle voltas a como compartir con vós a idea de que a das Letras debería ser unha festa de vida, de todo o que temos e mais do que está por vir cando, por fin, o vin claro. A resposta estaba xusto diante miña.

Por máis que a moitos non lles agrade, por máis que oubeen os Cerveros da nosa cultura, por máis que nos berren, nós, os parias do sistema, tamén somos Letras Galegas. Nós, os malos escritores, os xunta-letras sen talento, os mamarrachos, os lectores sen criterio literario, a masa boba, o público tan numeroso como desprezable, os que non sabemos aprezar unha sinécdoque se non é buscando “sinécdoque” no dicionario, a chusma, a puta plebe, vamos, tamén somos Letras Galegas. E como ente vivo que somos sabemos detectar a vida. Sabemos que as Letras están vivas, e como tal se comportan. Cambian, crecen, actúan e interactúan, evolucionan, compleméntanse e, mesmo ás veces, tamén fan como María, que dan “un pasito p’alante, y un pasito p’atrás.”

Así que xa non vou falar, pois, desas letras galegas dos mortos. Non, non merecen que lle dediquemos nin unha sóa letra máis. Non o merecen nin a vileza de adicarlle un día coma este a unha figura tan escura como a de Filgueira, nin a RAG, obstinada en seguir a facer o ridículo, tentando poñer en valor algo que, o mires como o mires, non ten por onde collelo. Non, eu prefiro dedicarlle toda a tinta que sexa precisa para falar de vida, de encontros, de xente que vive, come, fala, dialoga e, sobre todo, ri. Porque se algo bo teñen estas letras de hoxe é que nos poñen aos que formamos parte delas, por moi malos que digan que somos, no camiño de máis xente coma nós. Así é como imos avanzando, tecendo xeración tras xeración unha rede de persoas, de mulleres e homes, todos a traballar cada un coas súas posibilidades para que o mito ese tan manido das mil primaveras máis para o galego sexa menos mito e máis realidade. Porque o importante das Letras son as persoas. E se están vivas mellor que mellor… (Probade senón a convencer a un morto de que vaia dar unha charla a un instituto…).

O que importa son as persoas que as Letras van poñendo no teu camiño. Algunhas boas, outras mellores. Algunhas tamén ruíns, malas coma a quina. Pero outras, as máis delas, boas e xenerosas. E ollo con estas últimas, porque como te despistes corres o risco de velas convertérense en amigos teus. Como hoxe, como aquí, na nosa casa: dáballe voltas a todo isto do que antes vos falaba cando de súpeto me decatei de que a verdade xa levaba un tempo acomodada á nosa mesa. Hoxe veu comer con nós o noso bo amigo Pedro Iturburua, e mentres os tres (Marta, Pedro e mais eu) riamos a conta dalgunha burrada que ben puido ter dito calquera de nós, eu caín na conta de que alí estabamos os tres: como se dun chiste se tratar, van una catalana, un vasco y un gallego, y… Ou talvez non fose ningún chiste, senón unha pequena Galeusca, o caso é que aquí estamos os tres: eu, a miña parella, e un amigo da familia. Un amigo que, de non ser por ese camiño feito de letras e corazón, probablemente nunca tería chegado ás nosas vidas. Ese, ese é para min o verdadeiro valor das Letras Galegas ás que nós pertencemos. O resto, ruido de cans…

Facer camiño

B-JWuiDIIAAFKq_.jpg-large

Grazas á xenerosidade do meu bo amigo Pedro Iturburua, tiven a oportunidade de participar onte nos “Encontros en negro” organizados polo Torrente Ballester de Pontevedra. Alí estaba, acompañando a outros dous escritores, grandes, como son Dolores Redondo e Domingo Villar. Non direi nada sobre eles como autores porque, honestamente, a estas alturas non creo que sexa necesario… Como xa imaxinaredes polo título do encontro, o asunto ía de conversar sobre a novela negra e as súas cousas. E non pensedes que eu as tiña todas comigo: como xa sabedes os que máis ou menos ides seguíndome, eu (que xa me dá pudor incluso recoñecerme como escritor) non acabo de ver moi claro iso de etiquetarnos nin a min ni ao meu traballo como “negros”. Que traballo coma un negro para que ás veces me poñan verde? Si. Que me encanta poñerme morado de gominolas e de cando en vez me meto nalgún marrón? Pois tamén. Pero, de aí a dicir que eu son un autor de novela negra… Por moito que se empeñe o señor Planeta en aseverar tal cousa, o certo é que non, nin moito menos.

Por fortuna, a cousa tampouco tirou por aí, e ao final (bueno, xa ao principio, en realidade, para que enganarnos…) a cousa acabou tirando por outros derroteiros, bastante máis lonxe do canónico e bastante máis preto das gargalladas. Así, por exemplo, conseguimos establecer os nosos métodos favoritos: Dolores aclarou que ela é de matar coas mans, “a coitelo” (se ben advertindo dos moitos riscos delatores que tal método ten: onde estea un bo coitelo de monte que se quiten os de matar o porco); Domingo explicounos que para el o mellor xeito é chimpando a túa vítima barranco abaixo, en plan “uy, se me cayó!”. E eu deixei claro que o meu é matar de risa, que ademais aínda non vén tipificado no código penal. Ao final deixámolo en táboas, repartindo (lanzando, mellor dito) rodillos de cociña para todos. E todos o pasamos moi ben. Porque en realidade diso era do que vos quería falar…

11001875_10203541067948411_5927946224659492646_n

O bo de onte foi que, malia os meus temores iniciais, a xornada acabou convertida nun verdadeiro “encontro”, unha xuntanza de amigos. Amigos vellos e amigos novos… Aí estabamos, como vos dicía, Marta e mais eu, os dous na compaña de Pedro Iturburua, na organización do acto, e mais Ramón Rozas, non sei se moderando a charla, ou máis ben tentando poñer orde entre tanta e tanta gargallada… Desde Vigo viñeron tamén Bragado e Celia, que ademais traían con eles a Moncho Nicolás (quen, á súa vez, tamén traía consigo a boa nova dunha nova novela!), e no hall do instituto atopámonos con Xaime Corral, un libreiro coma poucos. E, home, falando de libreiros excepcionais ao tempo que amigos, aí estaban tamén Mercedes Corbillón e mais Xacobe, de Cronopios. E con eles apareceu tamén Susana Pedreira co seu mozo. E Anxos Rial, e Fernando Fernández, de Galaxia, e… Bueno, claro: e Dolores e mais Domingo. Foi bonito, foi, compartir a xornada con eles…

A foto da biblioteca

Unha das cousas fantásticas que ten este traballo é a cantidade de xente que vas coñecendo polo camiño. Foi este un día tamén de apertar moitas mans novas que, de seguro, volverán en calquera momento, xa convertidas en amigas. Pero a xornada de onte tivo algo de especial, algo… de vernos todos, contentos, sorrintes, nunha volta inesperada do camiño. Pouco e pouco, as letras van tecendo esta pequena gran familia de sorrisos, de inquedanzas, de boa xente. Queredes saber de que vos falo? Botádelle un ollo a esta foto:

10431503_10152779988474685_7092491772245720819_n

Disto, disto se trata.

O Autor e a Musa

Traxedia greco-olívica en tres actos

Primeiro acto

A crise

Vigo á noite

Durme a cidade. Vista desde as augas da ría, toda ela aparece en tebras, non hai luz por ningures. Ou case: o único punto que se mantén aceso é unha fiestra, unha ventá aínda esperta no casco vello.
As mans quedas, a ollada fixa no monitor do ordenador. Inmóbil na pantalla, o cursor teima na súa intermitencia con paciencia infinita. Baixo el, toda unha páxina en branco. Inmóbil ante o teclado, o Autor do Momento permanece en silencio, derramado en realidade sobre a súa mesa de traballo mentres o Coro, aburrido xa, durmiña nun recanto escuro da biblioteca.

–Polo amor de Zeus! –exclama de súpeto o Autor do Momento–, Que fago, que fago! QUE FAGO!!!
Todos os membros do Coro abren o mesmo ollo ao mesmo tempo.
–Non hai maneira, non hai xeito! –exclaman con xesto tráxico–. Non podemos durmir nin do revés nin do dereito!
–A revista literaria máis cool do país pídeme unha colaboración –láiase o Autor do Momento–, e eu non son quen de xuntar nin catro palabras con sentido…
–Non hai xeito, non hai maneira! –volve laiarse dramaticamente o Coro–. Se polo menos houber café na cafeteira…
O Autor lánzalle unha ollada reprobatoria ao Coro.
–Pois se non o hai é porque xa acabastes vós con el, raio de preas!
–Pero cal é o problema, oh, laureado Autor do Momento, que a nós nos esperta e a ti te afunde en terrible tormento?!
–Pero bueno! –protesta o Autor–, e logo non levades aquí comigo toda a noite? Por favor, vaia ruína de Coro que me tocou…
Pillados no despiste, todos os membros do Coro comezan a disimular, asubiando uns, mirando para outro lado outros.
–Que xa podiades estar un pouco máis atentos, puñeta! –os coreutas quedan agora ollando para o chan, retorcendo con incomodidade as súas togas entre as mans–. O problema é que estou en branco… E xusto agora, ante unha oportunidade coma esta!
–Danos unha pista! –insisten–, é polo encargo desa revista?
–Que se é…? Pois claro que é por iso! E a ver se espelides un pouco, que non é esa revista. É A revista, así, con maiúsculas. A publicación que consagra os heroes do Parnaso e afunde os farsantes das letras… E eu xa me vou vendo coa auga ao pescozo! O meu problema é… –desesperado, morde o puño–. O problema é… Todo. Todo! Os da revista pedíronme un conto para o seu seguinte número, e a min non se me ocorre nada. Nada!
–Pero como pode ser, se ti es o Autor do Momento!
–Pois a ver, igual xa non hai talento…
–Pero como pode ser, se ti es o Aristófanes do Berbés!
–Bueno, mirade, ultimamente todo me sae do revés…
–Pero como pode ser, se ti es o Autor Revelación!
–É que me abandonou a Inspiración!
Silencio sepulcral.
Algúns membros do Coro amosan máscaras coa boca aberta, outros con ollos coma pratos, e mesmo hainos que se botan as mans á cabeza, conmocionados por tan terrible nova.
–Si –recoñece por fin, abatido, o Autor–, esa é a verdade… Se non llo dixen a ninguén foi porque non podo coa vergoña, pero o certo é que ela xa non está… Marchou.
–Pero como pode ser! Non logramos comprender!
–Bueno, pois que queredes que vos diga! Tampouco é tan difícil de entender, recontra! Marchou, deixoume –xesticulando moitísimo, sen deixar de camiñar dun lado a outra da peza–, aurrevoire que dixo Voltaire, anda y que te ondulen con la permané, vou por tabaco un momento, y se marchó y a su barco le llamó Libertad, Qué lástima pero adiós, me despido de ti y me voy! Que queredes que vos diga, rapaces: liscou, foise co vento, abandonoume!
–Déixasnos coa alma abatida, unha rapaza tan divertida…
O Autor volve quedar vendo para o Coro.
–Unha rapaza tan divert…? Pero vós estades parvos ou que raio vos pasa! Estamos falando de Talía, a musa da Comedia! Como carallo non ía ser divertida?!
Todo o Coro queda vendo para o Autor. Agora para o chan. De novo para o Autor.
–E non falaches con ela? Igual logras convencela!
–Chamala…?
O Autor do Momento fica pensativo. Bota man do teléfono móbil que leva no peto e queda vendo para el.
–Non sei, rapaces, non creo que ela queira…
–Chama! Chama!
–É que non sei…
–Chama! Chama!
–Igual non lle apetece falar comigo…
–Pero bueno! A estas alturas con estes remilgos? Pois se non a chamas ti, chamámola nós!
–Hei! –protesta o Autor–. E que pasa coa rima?
–Que rima nin que escusa?! Agora o que precisas é falar coa túa musa!
Un dos membros do Coro arrebátalle o teléfono ao Autor, e todos se arremuíñan ao redor do aparato. Marcan. Ton de chamada. Un, dous, tres…
–Non contesta… Igual marchou de festa!
Seis. Sete. Oito tons. Voz metálica en off.
“A deidade á que vostede chama está apagada ou fóra de cobertura. Deixe a súa mensaxe… Non sendo que sexa vostede o Autor do Momento. Se é así, entón aguanta a respiración, conta até mil, e logo… Ben, logo tampouco deixes ningunha mensaxe!”
O Coro cambia a súa máscara de alegría pola de tristura.
–Non hai nada que facer! Non che quere nin coller!

Segundo Acto

A cita

Shangai

Interior dun coñecido restaurante vigués. Din as crónicas que, malia o seu valor histórico, hoxe está pechado. Pero a nós dános igual. Abrímolo, e punto. Sentado a unha das mesas, o Autor do Momento agarda. Nervioso, non deixa de se remexer na súa cadeira, ora ollando para a entrada do local, ora recompoñendo a paxariña no seu pescozo. Ábrese a porta e, por fin, entra A Musa.
–Aquí! –xesticula nervioso o Autor–, estou Aquí!
Ela fai un aceno mudo, indicándolle que si, que se calme, que xa o viu.
–Por favor, queres parar dunha vez?
–Era por se non me vías.
–Por se non te vía? Pero se non hai ninguén máis no local! De que tiñas medo, de que te confundise coa palmeira a carón da barra?
–Si, bueno… Así que ao final cambiaches de opinión, eh?
–Ben, digamos que logo de cento tres mensaxes no buzón de voz, de colapsarme a caixa de correo electrónico, e de encher de tarxetas co teu número o mural de avisos do meu supermercado, empezabas a ser xa difícil de ignorar.
–Vaia, recoñezo que talvez se me fose un pouco a man…
–Non, con iso non. Foi cando escribiches o teu número de teléfono con gasolina ardendo na miña beirarrúa. Aí si que si que se che foi a man, si…
–Xa, pode ser… –recoñece avergoñado o Autor do Momento–. Pero é que preciso falar contigo!
–Non, se iso xa me quedou claro, xa. Pois nada, ti dirás, aquí me tes…
O Autor do momento queda en silencio. Traga cuspe, afróuxase o pescozo da camisa.
–Verás… Levo todo este tempo pensando en como dicirche isto, falalo contigo dun xeito maduro, caval, concis… POR FAVOR, VOLVE COMIGO! VOLVE COMIGO! NECÉSITOTE, TALÍA, SEN TI NON SON NADA!!!
Malia a explosión nerviosa do autor, a Musa apenas altera o seu ricto. É máis, mentres segue coa ollada posta nel incluso parece debuxar certo xesto de fastío no seu rostro, como se xa estiver afeita a tales cousas…
–Pero bueno –láiase–. Tanta historia para isto? Por favor, rapaz… Por que ía eu volver contigo?
–Porque cambiei, Talía, tes que crerme, esta vez é verdade!
–Si –responde ela facendo burla–, e tanto que si! Non hai máis que escoitarte… Vese que es, como dixeches? Ah, si, unha persoa madura, cabal, concisa… Vamos, que por iso estás agora soando os mocos co mantel!
–Que si, que é verdade!
–Xa vexo… E dime unha cousa: en que parte do teu “Novo Eu” encaixa este numeriño que mes estás montando no medio deste… “restaurante”?
O Autor detecta o poso de desprezo que a Musa deixou pairando sobre o substantivo.
–Que pasa –responde, ollando ao seu redor–, seica non che gusta o restaurante?
–Home, chico, ti dirás…
–Que?! –protesta–, que ten de malo?
Ela acena ao seu redor.
–Como que que? Con isto esperabas impresionarme?
–E logo, non che prace?!
–Pero se nada máis é un chinés!
–Ai, non! –corrixe el–, iso si que non. Diso nada! Este non é un chinés calquera! Este é o Shangai, o primeiro restaurante asiático que houbo na cidade!
–Ai, si? –responde a Musa con toda a indiferenza do Olimpo.
–E tanto! No seu momento, alá polo ano 1982, foi toda unha revolución. –Entusiasmado– Imaxínate, o primeiro restaurante chinés! –Entusiasmado e enfático– Se na cidade abría un local deste tipo era sinal inequívoco de que os tempos estaban cambiando. –Entusiasmado, enfático, e considerablemente épico– Prepárate, modernidade, porque aí vamos os vigueses!
–Pero que carallo está dicindo? Seica perdiches a puta cabeza, ou que?!
–Mira, para que te fagas unha idea: aí onde ti estás estiveron sentadas as “Tacañonas” do 1, 2, 3, o programa da tele.
–Aquí? –repite a Musa ollando para o seu asento–. As tres na mesma cadeira?
–Exacto. E aquí, na miña… Non o adiviñarías nunca!
–Sorpréndeme…
–Emilio Aragón!!!
A Musa queda vendo para o Autor.
–Milikito?
–O mesmo! –reponde el, sumamente emocionado.
–Oe, pois moi ben. Pero segue a ser un chinés. E aínda por riba agora non hai ninguén.
Silencio. Agora é o Autor quen queda vendo para a Musa.
–É que está pechado.
Ela engurra o cello.
–Pechado? E logo que diaños facemos nós aquí?
–Bueno, mira –respondeu el a xeito de desculpa–, é o mellor escenario que conseguín imaxinar para escribir o noso encontro…
–Non…
–Ahá –recoñece.
–Non me digas –responde Ela, ladeando lentamente a cabeza– que isto é o máximo para o que che deu o maxín.
–E non cho estou dicindo? –deféndese o Autor do Momento–. Non son capaz de imaxinar nada mellor. Velo –incrépaa desesperado–, ves como te necesito?
–Xa vexo, xa…
–De todos modos, pensei que che agradaría…
–A min? –pregunta Ela con xesto desconcertado–. E iso por que?
–Bueno, non sei… Polo exótico, supoño.
–Polo… exótico?
–Si, claro! Eu cada vez que vou a un chinés sempre teño a sensación de que estou noutro país… Non sei, a ti non che pasa?
Incrédula, a Musa queda vendo para o Autor.
–Que se a min non me…? Pero ti es idiota, ou que demo che ocorre? Eu son a musa Talía!
–Si. E?
–Pero como que e? –Ela encolle os ombreiros–. Pois que veño do mesmísimo Olimpo, imbécil! Como carallo esperas que me resulte exótico un fodido restaurante chinés?! Non, se xa dicía eu que isto era unha perda de tempo…
–Non, non –o Autor bótase ás mans da Musa–. Non digas iso, por favor! Son un home novo, Talía, de verdade. Necesítote, necesito que volvas!
–Iso non é posible…
–Pero por que non? Seica xa non lembras o ben que o pasabamos xuntos?
–Non sei, tes que comprender que eu xa pasei páxina…
–… E o moito que riamos vendo “Amar en tiempos revueltos”…
–Si, bueno, iso é si verdade…
–… Ou imaxinando a cara que porían na editorial cada vez que lles enviabamos un falso primeiro borrador?
–Ou, si –responde Talía divertida–, aqueles famosos “primeiros borradores” teus!
–Que en realidade non eran outra cousa senón páxinas copiadas palabra por palabra de Arturo Pérez Reverte e Juan Manuel de Prada!
–Si, iso cando non che daba por facer pasar por túas as páxinas de Belén Esteban!
–Ou das Páxinas Amarelas!
Os dous botan a rir.
–Si, iso si que estaba ben! A cara que debía de poñer Bragado!
–Si…
Quedan en silencio, as mans collidas sobre o mantel.
–Pero iso xa foi…
–E pode volver ser –responde el con entusiasmo.
–Non sei…
–Dime cando menos que o pensarás.
–Non o sei.
Incómoda, a Musa levántase e marcha. O Autor séguea coa ollada e, en silencio, queda por un bo anaco vendo para a porta pola que Talía acaba de desaparecer. Todas as luces baixan e o Shangai queda na penumbra, nada máis alumeado por unha única vela, a que arde na mesa do Autor. Queda agora vendo para a vela. En silencio, sen apenas moverse. Sorrí, bota o corpo para adiante e sopra. Escuridade absoluta.

Terceiro Acto

O reality show

Verne

Dous escenarios simultáneos. O primeiro, o Plató 1, está na Alameda, a carón da súa fonte central, onde un pequeno rebumbio de xente agarda ansiosa pola saída dos protagonistas. Trátase, por unha banda, dun pequeno equipo de televisión, formado por dous técnicos de cámara, outro de son, e unha presentadora, Pilar García Rego, elegantemente vestida nun traxe de saia e chaqueta gris perla. Pola outra está o Coro, que fai as veces de “masa alterada”, separado dos protagonistas por un cordón policial.
O segundo, o Plató 2, está diante do Náutico. Nel, xusto a carón do monumento a Xulio Verne, Jacobo Buceta agarda, micrófono en man. Aquí non hai técnicos, tan só unha única cámara fixa que o mesmo Jacobo se en carga de axustar, orientándoa cara el. Comproba o son, un dous, un dous, probando, e simula un sorriso a cámara. Á súa beira, o mesmo Coro de antes, pero aquí inmóbil, pasivo e aburrido por tras dun único valado de obra amarelo.
Comeza a acción no primeiro escenario, onde todos se revolven nerviosos ao veren aparecer a Musa por un dos laterais da Alameda. Guapa, guapa!, berran todos os membros do Coro. Estamos contigo! Grande!, seguen a berrar. Folklórica!, berra un. Todos os demais quedan vendo para ese membro do Coro. Atractiva!, corríxese. Desconcertada, Talía diríxese onda os focos das cámaras cun sorriso nos beizos.
–Talía! Talía, por favor! –berra Pilar García Rego–, algunha declaración para Zigzag Corazón?
–Hei! –exclama coqueta a Musa–. Pero que é isto?! A verdade é que non me esperaba este recibimento! Ola! –saúda en dirección ao Coro–, ola a todos!
Ao vérense saudados, todos os membros do Coro reaccionan con euforia desatada.
–GUAPA!
–GAITEIRA!
–ESTAMOS CONTIGO!
–Folklórica!
Silencio.
–ATRACTIVA!
–Por favor, Talía, non deixes de contarnos –pide a presentadora–, que nos podes dicir sobre a vosa cita?
–Ouh, vaia, non sei, Pilar –responde a Musa con xesto subitamente meditabundo–. Non sei… Mira, se teño que ser sincera, a verdade é que isto xa está, xa foi. Penso que non paga a pena seguir tirando de algo que… –Pénsao por un intre–. Mira, a verdade é que el e mais eu quixémonos moito, pero agora xa está, xa foi. Creo que é o momento de asumir que o noso non funcionou, e que toca pasar páxina, non?
–Atención, amigos –Pilar García Rego diríxese directamente a cámara–, porque parece que poderiamos estar ante unha exclusiva! –Volve dirixirse á moza–. Podemos dicir entón que a relación entre o Autor do Momento e a súa Musa, a paixón que apenas un ano atrás enchía todas as portadas, o terremoto informativo que até hai uns meses era o centro de toda a actividade literario-cardíaca, está acabada?
–Si –responde a Musa con ar afectado–. Moito me temo que si…
Fundido a negro.

Imos ao Plató 2, vemos como o Autor do Momento dobra a esquina de Montero Ríos. A ollada perdida no chan, as mans afundidas nos petos do pantalón, o paso arrastrado. Jacobo Buceta faille un aceno coa man e, sorprendido, o Autor vai onda el.
–Vaia! –exclama–. Pero se ti es Jacobo Buceta!
–Exacto –responde desde un sorriso franco o xornalista.
–Guau –exclama con abraio o Autor–, Jacobo Buceta…
–Si…
–Jacobo Buceta, nada menos! –insiste o Autor–, a Voz da cidade!
–Que si, que son Jacobo Buceta, si… Gustaríame facerche algunhas preguntas, para os nosos oíntes do Vigo Hoy por hoy.
–A min? Guau, guau, que forte, que impresión… Imos falar do Celta? Porque a verdade é que eu son máis do Rápido de Bouzas…
–Buuuhhh, fóra, fóra… –protesta o Coro, se ben sen demasiado interese en realidade.
–Non non, non te preocupes. Se iso outro día.
–E… entón?
–Cóntanos, como viches ti o partido?
O autor queda vendo para Buceta, desconcertado.
–O… o partido? Pero non era que non iamos falar do Celta?
–Refírome ao teu partido –explica Jacobo–, o encontro, o derbi con Talía, a Copa pola túa Musa perdida.
–Ah, iso! –o Autor volve sorrir, unha vez comprendido o erro–. Bueno, pois moi ben, moi ben…
–Buuhh… –insiste o Coro, se ben aínda con menos énfase que antes. O Autor e mais o entrevistador quedan por un intre vendo para el, ambos en silencio. Por fin, é Jacobo Buceta quen retoma o diálogo.
–Moi ben?
–Si –responde todo cheo o Autor–, a verdade é que si.
“Mira, Jacobo, o certo é que foi un un contra un, noventa minutos de encontro, non hai Musa pequena… En fin, xa ti sabes: Literatura é literatura.
–Correcto. E dime, como viches o rival?
–Bueno, se queres que che diga a verdade, Jacobo, o certo é que nun principio atopei a Talía… –o Autor queda en silencio, pensándoo–. Mmm, como che diría eu? Creo que Ela saíu cunha actitude snob, altiva, arrogante… Vamos, o que se di maiormente divina.
–Bueno, imaxino que xogar contra unha deidade é o que ten, non?
–Si, claro. Non debemos esquecer que o seu adestrador é o mesmísimo Zeus…
Fundido a negro.

Volvemos ao Plató 1. Pilar García Rego segue falando coa Musa.
–Vaia, lamentamos escoitarte dicir isto, Talía… –responde a presentadora con finxida afectación–. Dinos, pois, que foi o que fallou na vosa relación?
A Musa volve quedar en silencio, pensando a resposta coa ollada perdida no infinito.
–Ben, non sei, Pilar… Eu penso que xa foi mal desde o principio.
–Non me digas!
–Si, eu creo que si… Verás, é que de onde non hai… Fixen todo o que puiden, pero a verdade é que… Mira, non o digo por criticar, pero o certo é que o Aristófanes do Berbés é moi malo, non ten nin un gramo de talento, non dá xuntado unha vogal cunha consoante sen meterlle unha dúbida polo medio, e ademais ten un cheiro corporal insoportable. Por non dicir que é un imbécil. E conste que o digo desde o respecto.
–Caramba, pois si que estaba mal a cousa…
–Folklórica! –insiste o Coro.
–Grazas, chicos! –responde Ela chiscando un ollo, presumida.
–Entón, parece que non hai nada que facerlle, non si?
–Non –sentenza a Musa–. De feito, o certo é que eu xa pasei páxina.
–Ai si?
–Si. Tanto, que xa vos podo adiantar que… –pausa dramática– xa estou nunha nova relación!
Pilar García Rego abre moito os ollos, finxindo sorpresa.
–Non!
–E tanto que si!
Fundido a negro.

Plató 2.
Jacobo Buceta segue a falar co Autor.
–Satisfeito, entón, co resultado do partido?
–E tanto que si, Jacobo –di con fachenda o Autor–. Ben é verdade que, como xa che dixen, nun primeiro momento Talía se mostrou reticente. Pero a medida que o partido foi avanzando, non lle quedou máis remedio que ceder nas súas defensas…
–Normal: é moi difícil resistirse a ese pressing durante os noventa minutos.
–Iso mesmo é o que digo eu sempre –responde con seguridade–. Iso, é que a afinación é un concepto demasiado sobrevalorado.
–Poderiamos falar, entón, dun empate que sabe a vitoria?
–Si, bueno, poderiamos dicir que si…
–Cres que este resultado abre un tempo de optimismo para o Autor do Momento?
–Por suposto, e tanto que si. É verdade que agora toca agardar polo partido de volta, pero si, eu penso que si.
–E dinos, podemos anunciar algunha novidade de cara ao mercado editorial de inverno?
–Ben, xa sabes como vai isto: o certo é que xa levamos tempo traballando nun novo proxecto, e… Bueno, é verdade que a lesión de Talía provocou un lixeiro parón, pero… Bueno, si, agora xa con ela de volta penso que se pode dicir que si, que entre este inverno e a primavera algo sacaremos.
–Primavera como tarde?
–Si. Primavera. Do 2023.
–Moitas grazas. –Ollando á cámara– Pois isto foi todo, queridos oíntes de Vigo Hoy por hoy. Despedímonos, non sen antes recordarlles que mañá, nestes mesmos micrófonos, o alcalde explicará a súa nova polémica proposta: a humanización da pista de aterraxe do aeroporto de Peinador-Abel Caballero. Parece ser que aínda que non manifestan o seu total desacordo, en AENA non acaban de ver con bos ollos a idea de chantar unha rotonda no medio e medio da pista de aterraxe. Mañá, en Vigo Hoy por hoy. De 10!
Fundido a negro.

De volta no Plató 1…
–Caramba! –De novo a cámara–. Si, señoras e señores, isto é televisión da boa, da de calidade! Aquí estamos, de exclusiva en exclusiva para Zigzag Corazón! Talía, a Musa da Comedia, de novo namorada! E dinos, Talía, que nos podes contar deste novo amor?
–Bueno, polo de agora non moito… É que queremos ir pouco a pouco, sabes?
–Claro, a emoción dos primeiros días…
–Non, non: é que aínda non temos a exclusiva firmada. Pero bueno, iso que ti dis tamén, tamén…
–E que é o que nos podes contar, entón? Podes dicirnos como se chama?
–Pois si, claro, iso si. Chámase Giorgio…
–Giorgio? –repite a Presentadora–. Non me digas! Italiano?
–OOOHHH!!! –exclama o Coro–. AAAHHH!!!
–Si –responde coqueta a Musa.
–Caramba! Absoluta exclusiva para os nosos espectadores aquí, na TVG! E dinos, Talía, para Zigzag Corazón: trátase de algún novo autor revelación? Autora, talvez? Como vos coñecestes? Nalgunha gala literaria? Na festa dos Xerais? No Festival de Almagro? En Saint Tropez, Mónaco, Ponte Caldelas?
–Non, non, que va! Nin sequera é escritor!
–Ai… non?
–Non! –exclama divertida a Musa–. En realidade é o encargado do restaurante italiano que hai debaixo da miña casa!
Desconcertada, a Presentadora queda vendo para Ela.
–O… O encargado do restaurante?
–Ahá. “Il fettuccini di La Gamboa”.
–Vaia, pois iso si que é unha sorpresa…
–Seino –repón Ela–. Pero que queredes que vos diga: desde que Giorgio está comigo, os menús do restaurante están escritos mellor que nunca!
Talía olla a cámara, chisca un ollo e, por suposto, fundido a negro.

Esperanza

2014-12-29 13.47.19

Achégase o momento de ir pechando a fiestra ao ano que xa marcha, e botar contas, lembrar o que alá foi e, con sorte, sorrir. Ou chorar se for preciso, que de todo hai para todos. No meu caso, creo que vou deixar as bágoas para outro momento, un non que non me vexa ninguén (xa sabedes, “los chicos no lloran”), e quedar cos sorrisos, que foi para eles un ano ben farturento.

Porque si, que aínda que o 2014 non fose ano de publicacións, o certo é que si foi bo e de fartura en moitos outros aspectos…

Os fillos do mar (xa sabedes, ese animal xa con vida propia…) seguiu adiante coa súa particular colleita de alegrías varias, con tres edicións máis ao longo do ano (e xa van sete!), aumentando os milleiros de lectores, e traendo para casa máis premios. Moitas grazas a todos os que destes o voso voto para que o San Clemente e mais o Frei Martín Sarmiento queden tan bonitos na nosa biblioteca!

O seu irmán castelán, Los hijos del mar, tamén tivo ben boa travesía, e os lectores en castelán seguistes recomendándoo de boca en boca (ese regalo tan grande que vós sabedes facer), malia a errática política comercial do grupo… (Unha das cousas curiosas de estar en Planeta é que un día podes ter de compañeiro de editorial a Shakespeare, Cervantes, ou mesmo a puñetera Enciclopedia Espasa, e ao día seguinte cambialos por Belén Esteban, Risto Mejide -ou como merda se escriba-, Mario Vaquerizo, El Langui e outros grandes referentes da literatura universal… Delirante!). Malia todo, vós seguides a facer posible a travesía de Los hijos, e iso vale un mundo.

Pouco a pouco, A memoria da choiva tamén foi abríndose camiño. Outra edición grande máis, nominacións, e críticas inmellorables (non sendo pola banda de Mondoñedo, pero vaia, que lle imos facer: Adriano non dá feito ao gusto de todos…).

E se todo isto é posible é grazas, coma sempre, a vós. Á marea de lectoras e lectores que día tras día, onda tras onda, milleiro tras milleiro, seguides a facer que esta milagre siga sendo posible. Gustaríame deixarvos aquí escrito o meu agradecemento. Grazas por seguir estando aí, por seguir falando comigo, por seguir reclamando máis e máis texto, por axudarme a recordar que había moito máis, que era posible, por non cansarvos á hora de seguir animando ao traballo. Pola miña banda, sabede que eu me comprometo a non deixar de lle dar nin á cabeza nin ao tinteiro, a seguir imaxinando historias que, coma sempre, busquen entretervos e que, coma sempre, sirvan para que entre todos sigamos lembrando algo da nosa memoria. E si, confírmovos que para o ano que vén haberá novo libro. Imos deixar que Aquiles, Sofía e Adriano fagan aínda un pouco máis de camiño, pero garántovos que ao longo do 2015 teredes novas editoriais. Ide facéndolle, se vos prace, un oco neses corazóns xenerosos que tedes para Dante Odeón… que boa falta lle vai facer!

Amais, cóntovos que estamos a traballar en dous novos proxectos: un, grande e apaixonante que, por prudencia, aínda non me atrevo a contar, pero que xa vos aseguro que a min me fai toda a ilusión do mundo e que… bueno, que o ides flipar! E o outro… Alguén dixo “Mariña e Simón”? We can work it out!

Si, vai ser o 2015 un ano ben cargado de novidades… Así pois, mentres non chega, quixer desexarvos a todos o máis feliz e ventureiro ano novo. Como dirá Dante, Oes, Quino, sabes que che digo? Que todo isto que chove xa podía ser champán. De tanto como levamos apandado ben o temos merecido… Basta xa de tanta miseria, de tanta podredume ao noso redor. Tócanos respirar. Que o ano novo veña, pois, cargado de ar limpo, de respiro e de alegrías. Merecémolo. E se podemos adornalo con letras, mellor. E se, ademais, podemos facelo traballando xuntos, mellor que mellor. Somos moitos os que seguimos loitando coa ilusión de construír un país forte, moderno, novo… normal. Oxalá para o ano que vén nos collamos das mans e deixemos de traballar separados, illados, como se non houber ninguén máis ao noso redor. Moito mellor nos irá a todos… Polo pronto, moitas grazas a tod@s @s que cargastes este 2014 de sorrisos e alegrías. E por suposto, feliz 2015, claro…

20141223_095754

Ese é o nivel

olga-maria

Estaba estes días coa idea de escribir algo sobre o Culturgal. Andaba pensando nas boas expectativas, o das case quince mil entradas vendidas e todo iso. Dáballe voltas a falar sobre as boas sensacións do momento e opoñelas á sensación de soidade do día seguinte. Sobre a falta de apoio por parte das institucións na actividade do noso día a día, cando xa non hai fotógrafos, sobre a dificultade inmensa de sacar adiante a nosa cultura nun país que non ten estado…

Estaba pensando en todo iso, si. Pero entón cruzouse na ruta das miñas casualidades outro comentario, un que di que, polo visto, existe certa posibilidade de que unha tal Olga María Henao sexa contratada como co-presentadora dun programa de entrevistas. Ou algo así. O de algo así dígoo porque a empresa que contrata é Tele Cinco (xa sabe vostede, señora: esa canle-amiga especializada no aparvamento masivo), polo que en realidade o programa en cuestión pode ser calquera cousa… De todos modos, por se aínda queda por aí alguén que non saiba quen é a muller á que estou a me referir, volvede botarlle un ollo á foto que encabeza este artigo, e logo deixádeme que vos conte:

Estamos falando dunha persoa que na columna do seu “haber” ten como única anotación salientable o feito de ser “amiga” (anda, mira, como Tele Cinco!) de Monago. Vamos, que Olga María é a única e verdadeira razón de que todos nós lle financiásemos ao presidente da Junta de Extremadura as súas constantes viaxes ás Canarias… Lembrades, cando o tipo este, honradísimo el, falaba de que tiña que asistir a non sei que historias de traballo ás illas? Pois si, este era o seu traballo: reunións horizontais coa señorita Henao.

Ben, pois agora que xa nos coñecemos todas, nada máis queda por definir cal é a verdadeira cuestión de fondo neste cruce de camiños: que facer? Ou, dito doutra maneira: cal é o nivel?

Estudar durante cinco anos a carreira de xornalismo, ou deitarme cinco minutos cun corrupto? Pagar -se é que podo- o pastizal que custa un máster, ou cobrar a renda do santo oficio de non facer nada? Contar méritos, ou vivir do conto? Ou, dito doutra maneira, para que merda preocuparme de ningún Culturgal nin de chorradas dese tipo? A quen carallo lle importa unha puta merda cultura ningunha se, á fin e ao cabo, ese é o nivel no estado ao que pertence o noso país…?

E aínda que todo isto é ben triste (tristísimo, en realidade), o certo é que non é o peor. Non, nin moito menos. Basta con darlle media volta máis á cuestión para chegar á seguinte conclusión, e comprobar que o peor é outra cousa. “O peor” é que mentres sigamos a empregar esta táboa de valores, mentres sigamos pensando que o maior mérito que unha muller pode aportar á hora de ser recompensada con tal ou cal cámara é terse deitado con este corrupto, con ese futbolista, ou con aquel toureiro, a cousa xamais irá a mellor. Porque aínda que nada máis sexa por seguir vendendo prime-time, por seguir botándolle carne á máquina, por facer que o espectáculo continúe, “o peor” é que mentres eses sigan a ser os nosos argumentos á hora de valorar os méritos dunha muller, tampouco será tan de estrañar que sigamos matándoas coma se nada máis fosen cans, tal como esta fin de semana volveu acontecer porque alguén considerou que as denuncias previas non eran merecedoras da atención necesaria…

Si, isto é “o peor”: mentres nós permitamos e aceptemos que esta sociedade sen escrúpulos siga repetíndonos constantemente que, á fin e ao cabo, o mellor que unha muller pode facer para prosperar nesta vida é deitarse cun merdán calquera, entón no fondo estaremos validando a mensaxe subterránea de que a vida desa mesma muller tampouco debe de ser tan valiosa… Non? Ese, ese é o nivel.

De corazóns e coitelos

Mirade que cousa máis chula:

20141120_190205

Isto que aquí vos traio hoxe é Corazóns e coitelos, o libro que veñen de publicar os alumnos do IES Torrente Ballester de Pontevedra cos relatos premiados nos tres certames literarios (si, tres) que o seu centro organiza. Caio eu no medio de toda esta historia porque co gallo das Letras Galegas do ano pasado tiveron a ben convidarme a “participar” nun deses certames, se ben dun xeito digámoslle particular… Ademais de ser agora o prologuista deste libro.

A nova está en que por fin saíu á rúa, e a semana pasada fun convidado á súa presentación. Foi na Boa Vila, na súa Casa das Campás, e alí tiven a fortuna de ver que hai xente nova, que vén dándolle duro e con ganas a esta cousa de seguir labrando a letra do país e que, sobre todo, paga a pena apostar por eles. Rematado o acto, os rapaces pedíronme que eu lles asinase os seus exemplares, e eu dixen que si, claro. Se ben esta vez… Non, esta vez non as tiña todas comigo… Non estaba seguro de estar a facer o correcto, pois eu nada máis son o prologuista deste libro, e todo o mundo sabe que quen adica os exemplares é o autor. Ou non?

20141120_190325

Así pois, e grazas ao incansable traballo de Pedro Iturburua, mestre e bibliotecario do centro, esta fin de semana as rapazas e rapaces do Torrente Ballester fixéronme chegar (dentro dunha caixa que, teño que dicilo, era absolutamente toooodo glamour…) un exemplar adicado por case todos @s autores dos relatos. Pero moito ollo co piollo!, que, para que vexades, os meus novos compañeiros de gremio non só me regalaron adicatorias… Non, nin moito menos! Eles xa se ven tan fortes que mesmo se atreven a darme xa incluso algún que outro consello, máis agora que se decatan de que xa vou aproximándome a esa cousa tan rara que lle din “madurez” (cagüenfrxsgrmflxs…)

20141120_190246

Claro que si, amigos, dicide que si! Vaian, pois, os meus máis sinceros parabéns aos meus novos compañeiros de oficio: Iria Tarrío Pazos, Elia Pedrosa Vidal, Ainhoa Vázquez, Frikermarian Mendoza Míguez, Marcos Pesqueira García, Paloma e Aldara Otero López, Yolanda García Ferradás, Tania Broullón Pastoriza, Gabriel e Héctor Gestido Hervés, Daniel Mora Felix, Julien Fabrice Courcier Cortegoso (autor adermais, por certo, da fermosísima cuberta do libro), Cristina Rodríguez González, Sara Vidal García, Cintia Cabada Malvar, e María Telleira Seoane. Sei que (para a maioría de vós) esta é a vosa primeira obra publicada. Ogallá nada máis sexa a primeira dunha longa, fecunda, lista. E que vos traia tanta e tanta sorte como a min o meu querido Os fillos do mar.

Déixovos aquí, quizais para xustificar tanto agarimo, copia do prólogo que lles escribín. Espero sexa do voso agrado!

Dúas persoas falan entre si. Unha vai e dille á outra…

Moito levo teimado ultimamente na idea de que a Literatura, cando é boa, é diálogo. Non sei, ao mellor tamén estou equivocado nisto (como en case todo na vida, que niso tamén son todo un campión…), pero se vos digo a verdade, eu non creo nada na historia esa do escritor en soidade, traballando en singular na illa que o seu universo é… E non creo porque non é bo: os escritores non somos seres vidos desde Plutón, non viaxamos en nave espacial, nin imos por aí levitando a medio metro do chan. E non creo, sobre todo, porque non é verdade: a Literatura é diálogo ou non é.
É diálogo porque, á fin e ao cabo (e por moito que non o queira recoñecer), iso é o que agarda do seu público o escritor, nervioso, impaciente polo veredicto ante a súa nova obra. É diálogo porque iso é o que unha moza fai ao publicar un comentario en twitter sobre o último libro que leu. É diálogo porque iso é o que demanda un rapaz cando ergue a man cunha pregunta nos beizos o día que o escritor vén dar unha charla ao instituto. É diálogo porque neste xogo que a literatura é hai, como diría Groucho, “dúas partes contratantes”, ambas con voz e voto, desde onde todos falamos e todos escoitamos. E, o que o fai máis interesante aínda, é diálogo porque os papeis de cada un pódense intercambiar en calquera momento.
Xa non existen eses roles herméticos, aquelas cousas de “eu son o escritor, e vós, pobres mortais, os meus lectores”. Non, todo iso quedou atrás, e hoxe os papeis poden cambiarse case sen que nos decatemos… Porque en calquera momento un escritor pode estimular a creación por parte dun dos seus lectores. En calquera momento un rapaz pode sentirse atraido pola idea de participar nun certame literario. En calquera momento un lector pode pedirlle consello a un escritor sobre este conto que o primeiro vén de redactar. En calquera momento o escritor vese convertido en xurado dun concurso de narrativa breve, e xa todos os papeis están cambiados, igual incluso para sempre… Eis a democracia da Literatura. Cómpre andar espelido, xa que logo, pois o talento pode cha,ar pola nosa atención en calquera momento!
E como todo isto hai que demostralo (que falar por falar xa o facemos de sobra no ascensor…), sabede que non pouco diso é, precisamente, o que entre estas páxinas atoparedes: toda unha república de letras chea de emocións, de divertimento, drama, vinganzas terribles, traxedias épicas e comedias heroicas, grandes exercicios de imaxinación todos eles, gorxas mozas atrevéndose a berrar con forza, “oes, mundo: estamos aquí e isto é o que temos que dicir!”
Eu non sei se será certo aquilo que dicía Gabriel Celaya, o de que “a poesía é un arma cargada de futuro”. Teño por máis verdadeira aqueloutra cita de John Ballan, o sabio de Marín: “un home sen cartos é un vulto sospeitoso”. Imos dar ambas ideas por boas para, da suma das dúas, deducir unha terceira: poucas armas son máis sospeitosas de poder que o papel e mais a pluma nas mans dun rapaz novo cargado de literatura. Ou, cando menos, a esta banda do río Lérez…
Aquí vos deixamos esta antoloxía, praza de diálogo futuro. Que sexa do voso gusto!

20141120_190229

(O retrato do autor é outra das cortesías coas que os amigos do Torrente Ballester me agasallaron, e é obra do grande artista Manuel Martí Figueiras, mestre de debuxo do centro. Agradecido!)