A ira dos mansos

Nun país coma este, onde a nosa cultura sobrevive sen ningún tipo de apoio, sen o amor das institucións que debesen fortalecela, e onde a promoción do talento propio non resulta tan atractiva como subvencionar un videoclip dun chico de Miami, os premios literarios son todo un exercicio de responsabilidade. Aínda que nada máis servisen para iso, polo pouco son as fiestras polas que asomarnos á descuberta de novos talentos, de novas voces que, pouco a pouco, van anovando o noso panorama literario. Voces que, sen eses premios, talvez non terían a oportunidade de se dar a coñecer, de seren publicadas, de dicir “Hei, estamos aquí!” Ás veces dáme a sensación de que aínda non sabemos ben canto lles debemos á eses fallos… Polo pouco, e por non poñerme pesado co tema, eu débolle ao Premio Xerais a sorte de coñecer un fantástico libro.

A ira dos mansos, a obra coa que Manuel Esteban se fixo coa última edición deste prestixioso galardón, é unha fantástica novela, que reúne un por un todos os requisitos que, ao meu ver, unha obra gañadora debe ter. Vaia por diante que, como xa se imaxinará, esta Ira non é a GNG (xa sabedes, o coñazo ese da “Gran Novela Galega”). E grazas ao ceo. Lonxe de pretender asombrar ao lector co texto definitivo sobre o ben e o mal, Esteban proponnos unha obra que, ante todo, resulta entretida. Un libro deses que enganchan desde a primeira páxina, deses que che fan desexar sacar cinco minutos máis para saber por onde segue o asunto. E, desde logo, conseguir iso non é nin pouco nin moito menos sinxelo. Engancharse á lectura, descubrirse atrapado nunha historia coa rabia de non ter tempo para ler unha ou dúas páxinas máis, é o mellor que lle pode pasar a calquera lector. E, abofé, isto é algo que Manuel Esteban consegue desde a primeira liña.

Pero non marchen, que aínda hai máis. Algo do que eu gusto especialmente é dese engano, a trampa do falso entretemento gratuíto. Eu creo que as novelas deben ser ante todo entretidas, pero non a calquera prezo. Un libro pode ser divertido, pero non por elo ten que estar baleiro de contido, de mensaxe. Sempre pensei que as mellores obras son aquelas que, logo de facercho pasar ben ao longo das súas páxinas, che fan descubrir, xusto ao pechar a derradeira, que, ademais, levas contigo algo que antes non tiñas. Un coñecemento, unha idea, unha certeza… E isto é algo que Esteban tamén logra. O autor, médico de profesión, consegue que, en pechando o libro, o lector deixe a un lado os prexuízos e se asome á cuestión da síndrome de Down con ollos ben diferentes.

A ira dos mansos non é o mellor libro do mundo. Non é que sexa a trama máis elaborada, pode que mesmo algún dos seus personaxes nos soe de algo, aínda que con outro nome e outro oficio, e con toda seguridade tampouco lle revelará a ninguén o sentido da vida. Pero é que ninguén dixo que a cousa tivese que ir diso. A ira dos mansos é un libro entretido, cunha trama da que queremos saber máis, acompañando uns personaxes cos que simpatizamos desde o primeiro momento, e, ademais, pode que non nos revele o sentido da vida, non. Pero si que nos regala un par de claves para comprender un pouco mellor a uns veciños das nosas vidas aos que, con toda seguridade, aínda non nos estamos estamos achegando como en verdade merecen. Unha grandísima novela, desas que gusta de ler no tren. Se alguén quere pedirlle algo máis a un libro, que se compre a Enciclopedia Espasa.

Esperanza…

Ben, é tempo de ir espertando…

Foi o 2016 un ano de silencio pola miña parte, tempo de moito, moitísimo traballo na sombra. Con todo, as nosas criaturas seguiron a facer mundo pola súa conta e, fronte aos avances logrados por as outras dúas, eu quedo especialmente orgulloso do andar desa pequena gamberrada que foi a “Morena, perigosa e románica”. Que unha comedia se manteña durante case medio ano desde a súa publicación nos postos máis altos das listas de vendas supón unha marca coa que ilusionarse, un trazo de que, talvez, esteamos por fin deixando algún que outro prexuizo atrás… Grazas a todos os que, coma sempre, o fixestes posible, tanto en Galiza como no resto do mundo.

Con todo, e como digo, é tempo de ir espertando. De volver saír á luz. Adeus ás gamberradas, ola aos novos proxectos: malia o silencio da distancia, o certo é que levo moito tempo traballando moi moi duro nun novo proxecto. Así, e polo pronto, aínda nada máis vos podo dicir que o 2017 verá a saída non dun novo libro… senón de tres. En efecto, tres serán os títulos que vaian saíndo á luz a partir de abril (algún deles mesmo “en B”), e todos vinculados a un mesmo proxecto, dentro dun traballo ao que levo totalmente entregado estes últimos anos, e que agora, por fin, comeza a amosar o seu remate. Espero, de todo corazón, que todo este esforzo sexa do voso maior agrado. E que, sobre todo, vos faga sorrir.
Entre tanto, e mentres non chega o primeiro, deséxovos a maior das felicidades neste 2017 que entra. Que teñades o máis ventureiro dos tempos, e que todo vos sexa própsero. Moitas felicidades a todos!

Arde Galiza. Outra vez…

decadaincendio

Co voso permiso, esta reflexión ímola facer en castelán. Máis que nada, para que así tamén nos entendan na Xunta…

Imagínese usted que, de repente, en su ciudad se viene abajo un edificio. Nadie sabe exactamente cómo ha sido ni por qué ha sido, pero lo cierto es que se ha venido abajo. Así, de pronto, sin más. “Sería viejo”, supone uno. “Tendría aluminosis”, aventura otro. Bueno, tampoco es para tanto… El caso es que, al día siguiente, en otro punto de la ciudad cae otro edificio. Vaya, pues ya es casualidad… “Y mira, todavía menos mal que no había gente dentro”. Ya… Pero ocurre que llega el día siguiente, y esta vez son tres los edificios que se caen. Sí, tres, y en distintos puntos de la ciudad pero, curiosamente, a la misma hora. Los vecinos, desconcertados, se reúnen alrededor de los cascotes, y observan, sin saber muy bien qué decir, el desierto en que ahora han quedado convertidos los solares en los que antes se levantaban los edificios. “Y estarían mal construidos”, dice un viejo; “Y será cosa de tal promotor, que es un mangante”, sugiere otro; “Os digo que esto es por la aluminosis”, insiste el de antes. Pero lo cierto es que, en el fondo, nadie sabe qué decir. Todo son hipótesis de barra y mucho jaleo. Hasta que, de repente, alguien cae en la cuenta. “Hostia, y los del ayuntamiento… ¿no dicen nada?”. Imagine usted, le decía, que eso sucede en su ciudad. Difícil de creer, ¿verdad? ¿Cómo demonios iba a ser posible una cosa así? Grandes edificios que desaparecen de la noche a la mañana sin que nadie sepa por qué, ni haya ninguna autoridad para tomar medidas o, por lo menos, dar explicaciones…

Pues sin embargo, y por muy difícil de creer que parezca, eso, exactamente eso, es lo que está pasando con el fuego en Galicia. Arden nuestros montes, todos, un día tras otro. Uno, otro, todos, todos están ardiendo. O, mejor dicho, alguien los está quemando. Porque de todos es sabido que prácticamente el cien por cien de los fuegos son incendios provocados. Así pues, esto es lo que hay: alguien está quemando el país, y, por una vez, no es Rajoy. Es alguien, un fulano, un montón de ellos. Es algún hombre, alguna mujer, alguna panda de miserables a quien con toda seguridad alguien conoce, porque son sus vecinos, es su cuñada, es el panadero del barrio, es el cura de la parroquia… Alguien, sean quienes sean esos “alguien”, está quemando los montes, y lo están haciendo con fe y hierro a fondo, como si no hubiera ni un Dios ni un mañana. Y, por extraño que parezca, ni nadie sabe por qué, ni aquí viene nadie del gobierno a explicárnoslo.

Y lo alucinante, lo que convierte esta situación ya en algo que roza lo paranormal, es que nosotros ni tan siquiera lo pedimos. Porque en el fondo ya tenemos asumido que aquí las cosas son así. Porque es de esperar que esto suceda. Porque nos tomamos lo de los fuegos como un misterio más, ríase usted de los pastorcitos de Fátima. Porque Galicia es un Sitio Distinto. ¡Porque esto es Esparta! Porque, en el fondo, aquí somos así. Positivamente.

Pero a mí me sigue resultando increíble que a estas alturas tengamos que seguir asistiendo a la contemplación de una tragedia como esta. No me entra en la cabeza. ¿Cómo puede ser que de un día para otro se esfume en el aire una parte inmensa de nuestro patrimonio, y nadie comparezca? Y oiga, que ya no a digo tomar medidas, qué va, sino tan solo a dar por lo menos alguna explicación… Tal como mi perplejidad y yo lo vemos, si no lo hace el presidente de la Xunta, a este paso tendrán que acabar haciéndolo los agentes Mulder y Scully, porque lo que cada año ocurre en Galicia da para una temporada completa de Expediente X… ¿Cómo puede ser que no exista un inmenso, intenso, y omnipresente debate público a todos los niveles sobre esta cuestión? ¡Señora, que es su casa lo que se está quemando!

Cuando yo tocaba en Lamatumbá, en el año 2006 el grupo comenzó a tener su ritmo de trabajo más alto en Galicia, de manera que nos pasamos aquel verano recorriendo el país entero sin parar. Viajamos muchísimo. Por arriba, por abajo, por la costa y tierra adentro. Aquel año lo vimos todo… Nuestra furgoneta atravesó desiertos negros recién calcinados; hubo noches en que desde el escenario veíamos desolados las luces gigantes del monte ardiendo frente a nosotros; y hubo incluso no pocas fechas que tuvieron que ser canceladas en el mismo día, porque el fuego era tan intenso y cercano que incluso ponía en peligro la seguridad de la plaza del pueblo… Cuento esto porque hoy han pasado diez años ya desde aquel verano atroz y, extrañamente, la situación sigue siendo igual, o incluso peor. No doy crédito… A lo largo de este tiempo he escuchado todo tipo de explicaciones, y las he escuchado en foros de todo tipo, como barras de bar, paradas de autobús, salas de espera… En todos, menos en los que deberían haberse dado. Y he escuchado con asombro el más completo catálogo de teorías: que si son los de la celulosa, que si son los constructores, que si son los eucaliptos, que si son los brigadistas… O, incluso, algo mucho más terrible y triste: qué son los propios vecinos. “Porque é así, o monte ten que arder, rapaz!”. No lo sé, yo no quiero entrar en estas discusiones de barra de bar. No quiero hacerlo, no, porque antes de que lo haga yo, sin el criterio ni los argumentos necesarios, considero que deberían hacerlo las autoridades pertinentes, que también están para eso. Es su deber.

Así pues, señor Feijoo, comparezca usted de una puta vez. O, de no hacerlo, ponga de consejero a Spiderman, porque por lo menos él sí tiene claro aquello de que “un gran poder conlleva una gran responsabilidad”. Pero haga algo, hostia, haga algo, y hágalo ya. Porque si no, al final, será como en la coplilla aquella, que “entre todos la mataron, y ella sola se murió”.

Non me interesa iso do Día das Letras Galegas

dia-muertos-mexico6--644x362

Empeñámonos en vivir coa ollada posta no pasado. Disque é moi cómodo, porque así sempre teremos a man unha boa escusa para queixarnos polo mal que van as cousas. E do presente nada máis queremos cheirar o xusto para saber a quen botarlle as culpas de todo. Se algo vai mal é culpa deste, que vai de listo, ou destoutra, que o ten moi crido… E así nos vai, deixando correr o tempo e as oportunidades un día tras outro, un ano tras outro, de maneira que, para cando chegue, o futuro seguirá sendo pasado para nós, unha morea insufrible de resentimentos pendentes, de contas a medio axustar e, con sorte, algún morto que celebrar (que non todo vai ser sacar os coitelos a pasear polos mesmos ríos de sangue, pola mesma esterqueira de sempre). En realidade tampouco penso que a miña opinión valla tan sequera nin o medio megabyte que a soporta nin moito menos que lle importe un carallo a ninguén (á fin e ao cabo, quen merda son eu para opinar sobre estas historias?), pero, por se alguén lle pregunta á miña nai como é que hoxe o seu fillo non sae no xornal, permitídeme polo menos que a boa da muller saiba porqué.

Eu sempre crin que iso dos ben nacidos agradecidos era certo. Por descontado, dou por sentado que a xente boa fai cousas boas sen agardar nada a cambio. Vale. Pero tampouco vou descubrir aquí a pólvora se digo que todo fillo de veciño agradece recibir un agarimo de cando en vez. A todo o mundo lle sube un ou dous graos a temperatura da alma cando lle din “estamos moi orgullos de ti”. Devolver polo menos parte dese agarimo que alguén unha vez nos deu é cousa boa. Facerlle saber a esa outra persoa que ao outro lado do seu esforzo hai alguén, alguén que escoita, le, goza e comparte o seu traballo. Alguén que recoñece a súa dedicación, que se identifica co seu discurso e, sobre todo, que agradece o seu sacrificio. E non sei como o verá o resto da xente, pero a min dáme no nariz que ese diálogo é moito mellor telo cando as dúas partes involucradas no proceso de comunicación están vivas. Porque, como todo o mundo sabe, falar cos mortos está moi ben nada máis se o que che gusta é ter sempre a última palabra… E a pesar de que aínda non teño probas irrefutables disto, eu apostaría a que a un defunto todas as homenaxes do mundo impórtanlle un carallo. A boas horas, mangas verdes… E ollo, que con isto non estou dicindo que vivamos de costas á nosa memoria, á nosa tradición literaria neste caso, que é moita e moi rica. O que eu estou dicindo é que, se de días de festa vai a cousa, non sería mellor festexar con alguén a quen lle poidamos dar unha aperta, un bico, un apretón de mans?

Polo de agora o que máis nos gusta facer cos vivos é putealos, andar coma sempre a sopapos uns cos outros. E xa diremos que Suso de Toro era un autor fantástico que cada vez que facía pis lle saía poesía polo pito cando estea morto e leve dez anos criando malvas. Manuel María ten todo o meu respecto. Por descontado. Pero se todos temos claro que Suso terá o seu Día das Letras, que Manolo Rivas terá o seu Día das Letras, que Ferrín, que Queizán, que Xabier P. Docampo, que Fina Casalderrey, e que ata Gudelj, Mostovoi, Fran, Bebeto, o Xabarín e Santiago Pemán terán no seu momento un Día das Letras Galegas, por que carallo non o celebramos xa? Agora, cando aínda estamos todos aquí, cando aínda lles podemos dar unha aperta e eles a nós, cando aínda podemos vivilo e festexalo xuntos… Cando aínda lles podemos dicir “Moitas grazas” e eles nos poden responder “Moitas de nadas”.

Eu quero un Día das Letras Galegas para Agustín Fernández Paz. Quéroo, pídoo, reclámoo, esíxoo. Pero o quero xa, hoxe, agora que lle podo dar unha aperta e dicirlle “Moitas grazas por tanto, profesor”. O resto non me interesa. Eu alégrome de que no meu país existisen poetas que por el tanto fixeron como Manuel María. Pero mentres a das Letras Galegas siga sendo a festa dos mortos, eu non quero participar nela. Non quero esas gaitas, non quero esas danzas. Espertádeme cando o Días das Letras Galegas deixe de ser un baile de mortos. Ou cando llelo adiquen aos guionistas de Gym Toni, que disque en Galiza sonche unha referencia literaria de moito carallo… Ata entón, a outro con esa murga.

Dúas palabras sobre o Sant Jordi…

Barcelona (Barcelonès)  23/04/2013    Sociedad       Diada de Sant Jordi      Paradas de rosas y libros en La Rambla    Foto   DANNY CAMINAL

Barcelona (Barcelonès) 23/04/2013 Sociedad Diada de Sant Jordi Paradas de rosas y libros en La Rambla Foto DANNY CAMINAL

Hai un par de días atopeime a min mesmo perdendo o tempo cun texto no que, entre outras moitas groserías e faltas de respecto, se deixaba caer un deses comentarios feitos a mala ententa no que, así como quen non quere a cousa, se desprezaba dun plumazo o Sant Jordi, a festa do libro que estamos a piques de vivir. Segundo o texto en cuestión, o Sant Jordi non é máis que unha festa inventada polos cataláns “que consiste en comprar obrigatoriamente un libro”. Como dixo Einstein, Hai dúas cousas infinitas: o universo, e a estupidez. E do universo non estou seguro… Para os que teñades verdadeiro interese en saber, deixade que vos comente un par de detalles…

O Sant Jordi (23 de abril, Día Mundial do Libro) é o día máis importante para o mundo do libro en España. Para que vos fagades unha idea da súa relevancia, o ano pasado saíu á rúa só en Barcelona máis dun millón e medio de persoas. E aínda que en realidade non haxa nada de “obrigatorio”, que aquí a ninguén se lle esixe mercar nada (que o Diaño Catalán é moi malo e cheira a xofre, si, pero non lle pon a pistola a ninguén para que faga gasto se non quere), curiosamente a xente si decide mercar libros. E tanto que o fai! Segundo os datos ofrecidos pola Conselleria de Cultura, en colaboración co Gremio de Libreros e o Gremio de Editores de Cataluña, no pasado Sant Jordi os libreiros declararon unhas vendas superiores aos 20.000.000 de euros (por se hai algún animaliño entre o público, un 2 seguido de tantos ceros veñen sendo uns vinte millóns de euros, facturados nun só día!), repartidos entre máis de 1.600.000 exemplares. Que veña aquí un só libreiro galego a dicirme o que non daría por poder anotar eses mesmos números nos seus libros de contas, aínda que nada máis fose por un mes…

Desa barbaridade de exemplares vendidos, nada máis o 7,26 % representaba a lista dos dez autores máis vendidos, ou, o que é o mesmo: o 92,74 % restante se repartiu entre outros 50.000 autores, o que fai do Sant Jordi un día moi querido por máis de 50.000 creadores diferentes. Que veña aquí un só autor galego a dicirme o que non daría por poder traballar nun espazo semellante no noso país, aínda que nada máis for por unha vez…

Ademais, non deixedes por favor que ninguén vos engane: digan o que digan por aí fóra, aquí hai sitio para todos. Por iso, e no tocante ao asunto das linguas, as vendas repartíronse entre un 54% de títulos en catalán, e un 46% en castelán. Maldita sexa, que veña aquí un só editor de libros en galego a dicirme o que non daría por chegar a esas marxes, aínda que nada máis for por un terzo do mercado galego…

E, por se todo isto non vos parece suficiente, o día de Sant Jordi non é festivo. Que igual vos semella unha estupidez, pero non o é, nin moito menos. Porque, sendo como é unha xornada laborable, a xente, que ben podía estar ata o carallo do mundo e non desexar outra cousa que volver o máis rapidamente posible ao sofá logo de aguantar ao xefe, sempre saca tempo para baixar á rúa e mercar un libro. E unha flor. Porque saben que iso é seu, que os define, que os identifica no mundo. E están orgullosos de que así sexa. E aquí son eu o que ven a dicirvos o que non daría por poder escribir nun país que se sentise tan orgulloso de si mesmo que estivese disposto a ter un libro por bandeira. E unha flor.

Por iso, para calquera escritor, para calquera que se adique en serio a isto, con paixón e con corazón, é non só un orgullo, senón unha alegría enorme, en realidade, formar parte desta festa. Eu levo anos asistindo como espectador. E si, este ano tamén estarei como escritor, ao outro lado do espello. E ben orgulloso que estou.

Á fin e ao cabo, a culpa é miña, por perder o tempo lendo este tipo de barbaridades. “Mercar obrigatoriamente”… Xa hai que ser zoquete!

Cataluña e o terror

amo_a_mi_novia_de_sardana_playera-r7dda40bfa5144ed9a0195829e42690c2_j2nhu_324

Vista desde Barcelona, resulta terrible a campaña que en Madrid se está a orquestrar estes días contra Cataluña. Empezou sendo de Medo, como unha mala película de serie B, e xa se está a converter nun Terror digno do mesmísimo Robespierre. E se lle digo “terrible” non o digo polo terrorífica que poida ser (que en realidade, e mal que lles pese, non o é) senón máis ben polo patético do que ela pon en evidencia.

Non deixa de resultar curioso que todos aqueles que deberían ter falado antes, moito antes, todos aqueles que deberían ter acudido á chamada e non o fixeron como debían, agora veñan en tromba, todos ao mesmo tempo e berrando sen parar. O goberno, os empresarios, os bancos, o fútbol… Carallo, pero se agora ata saen os de Pronovias dicindo que se hai independencia eles tamén marchan! Pero que carallo de ameaza é esa?! “¡Como os independicéis, las novias catalanas os tendréis que casar todas vestidas de castellers!” Coño, que medo!

Bueno, vale, igual isto último vos parece unha esaxeración. Pero tampouco vaiades pensar que a realidade dista moito de ser absolutamente surrealista. Porque aquilo co que día tras día nos bombardean desde todos os medios de comunicación españois é de todo menos cabal. Digno do mellor guión dos irmáns Marx… Mirade:

Primeiro deixaron pasar o tempo, nesa liña de actuación tan propia de Rajoy: “Uy, problemas! Mejor veo para otro lado, a ver si la cosa se soluciona shola…”. Non quixeron escoitar, moito menos dialogar. Non sería ata empezar a ver que a cousa se puña seria cando pasaron á acción. E entón vírono claro: para que dialogar, se podemos ameazar? Así, a primeira de todas as bravatas foi a historia esa de enfrontárense os cataláns á responsabilidade de “romper España”. Cona, pero que raio lle pasa a este país, que a pouco que fales del esnaquízase? Seica España está feita de forespán, ou que? De todos modos, iso nada máis foi o comezo: collido o gusto á cousa da extorsión, pronto pasaron a todo iso da saída automática da Unión Europea, do Tratado de Schengen, e ata do euro! Disque a partir de agora, en Cataluña teremos que pagalo todo en “butifarretas”…
-Escolti, a com va el kilo de escalivada?
-A 2 butifarretas con 50 sardanetes.
-Osti, nen, que caro…

Como rañar e ameazar todo é empezar, logo chegaron os empresarios, insinuando que en caso de independencia pouco menos terían que facernos unha especie de ERE masivo a todo o país. “¡A tomar por culo, todos a la puta calle!” Bueno, máis ou menos xa estabamos nesas, así que por aí tampouco conseguiron moito… No se vayan todavía, que aún hay más: como somos poucos, a avoa púxose de parto a semana pasada, e aí aparecen os dos bancos dicindo que, en caso dunha Cataluña independente, a eles non lles quedará máis remedio que abandonar o país. Os bancos saíndo de Cataluña?! Con todos os meus respectos, permítanme apuntar que iso é tan estúpido como dicir que as torres de petróleo van saír de Arabia Saudí, que os curas van abandonar as igrexas, ou que Drácula vai deixar de chuchar pescozos.

E como as grandes marcas están para seren superadas, por se todo o dito non fose suficiente (e deixando de lado o vergoñento espectáculo no que o barullo mediático convertía un partido de baloncesto en toda unha pretendida demostración de orgullo e unidade patria), esta semana tivemos que escoitar, atónitos, a última burrada: di o Banco de España que, ante este panorama, o máis probable é que tanto os cataláns como os que aquí vivimos, aínda que non sexamos descendentes de Companys, Macià e Tarradellas, teñamos que ir facéndonos á idea de afrontar un “corralito”. Un “corralito”! Pero, a ver, un momentiño… Imos ver unha cousa: quen carallo é o que está a advertir de tal barbaridade? O Banco de España, di vostede? O mesmo Banco de España que non nos advertiu de nada ante as hipotecas abusivas? O mesmo fodido Banco de España que durante tantos anos estivo facendo a vista gorda ante as tarxetas “black”? O mesmo puto Banco de España que non abriu a boca nin moveu un dedo mentres medio país se arruinaba invertendo en accións preferentes? Ese mesmo miserable Banco de España vennos agora coa ameaza do “corralito”… e nós temos que tomalo en serio?! Pero por favor, con quen carallo pensan que están falando? Que somos, nenos pequenos aos que hai que asustar co lobo? Claro que si, home, claro que si: aí vén o corralito. E as cartillas de racionamento, e os piollos, e os nenos desnutridos. E xa postos, o tifus, a tuberculose e a peste negra. E, se sobra tempo, incluso o regreso de Operación Triunfo, presentado por Esteso y Pajares e co Toro de la Vega de artista invitado.

Pero o peor, o peor de todo isto, é ter que escoitar, día tras día, a cantinela esa da “ameaza independentista de Artur Mas”. Como se todo isto fose un invento do president… Hai algo moito peor, unha falacia maior, escondida baixo esa atribución. Falan do proceso separatista de Mas porque non se atreven a dicir a verdade, a chamalo polo seu verdadeiro nome. Facelo sería ir aberta e directamente contra o propio pobo. E iso sería ir demasiado lonxe. Non porque este goberno de España, totalitario e atroz, non o teña feito antes. Claro que si, iso non é un problema para eles. O matiz está no feito de facelo así, a cara descuberta. Porque isto non é ningún invento de Artur Mas. Non, isto é a voz do pobo.

Por motivos persoais que non veñen ao caso, eu teño a oportunidade de observar, escoitar e, ás veces (se teño o día simpático) mesmo conversar con xente de moi distintas clases sociais (si, aínda as hai). É desde esa perspectiva que podo garantirvos sen medo a equivocarme que o do independentismo non é un invento dun par de políticos, nin o discurso de catro pelagatos se nada mellor que facer (como tamén vos queren vender, especialmente aí, fóra de Cataluña). Non se trata de Mas, nin dos da CUP, nin da Ada Colau, “que está mu loca”. O do independentismo é un sentir vertical que atravesa transversalmente todos e cada un dos estratos sociais cataláns. Non estou dicindo que absolutamente todo o pobo catalán se sinta independente, pero si afirmo, con total seguridade (e moi en contra do que vos están contando aí fóra), que ese sentir se manifesta claro e forte ao longo de todo o país e de todos os seus grupos sociais. Un país do que o president non é máis que o seu representante. Por iso desde Madrid se refiren a elo como “o proceso de Mas”: porque así lles resulta moito máis fácil desprezar publicamente a unha soa persoa que a un país enteiro, por moito que, en realidade, sexa exactamente iso o que están facendo ao non querer falar. E logo aínda se preguntarán por que toda esta xente non se sente española…

O dereito a tomarnos por imbéciles

As marquesiñas de Peitieiros

Agora que reflexiono sobre o tema, decátome de que ben podería ser cousa de pantasmas. Outro deses “poltergeists”, que hoxe volven estar de moda. Pero non… Isto é outro tipo de fenómeno, non menos digno dunha análise detallada por parte do doutor Jiménez del Oso: as campañas electorais e as súas barbaridades. Unha cousa, como o mundo en xeral, ben curiosa.

De súpeto, logo de catro anos sen ocorrer absolutamente nada, dun mes a esta parte a vila onde vivo empezou a sufrir unha serie de cambios, polo pouco curiosos. Así, e por exemplo, todos os pasos de peóns apareceron de golpe e porrazo repintados, e aí temos as rúas, que parecen todas noviñas do trinque. Como por arte de maxia desapareceron tamén todas as fochancas que había, e xa poden respirar tranquilos os amortiguadores dos coches, que xa non corre risco a nosa saúde cervical cada vez que pasamos por elas. Incluso, logo de catro anos pillando unha molladura detrás doutra, xusto agora van e póñennos marquesiñas nas paradas do autobús. A ver, tampouco vaiades botar foguetes: son tan pequenas que, se entras ti, a túa sombra ten que quedar fóra. Mirade como será a cousa que, se na parada coinciden dúas persoas máis de cinco minutos… temos voda segura! E non pensedes, que o asunto non acaba aí: agora, tamén de repente, temos carril-bici por todas partes, e, tamén “casualmente”, mesmo lles puxeron, por fin, unha beirarrúa con barandilla aos rapaces no camiño ao instituto. Vese que un ciclista atropelado ou un mozo despeñándose barranco abaixo ao saír do instituto son unha traxedia. Para a re-elección, quero dicir…

Mirade, de todos é sabido que eu non son unha persoa especialmente activa na res política. Non, para min a iso da política converteuse nun enorme desencanto. Asistín con tristura ao desmembramento dun nacionalismo incapaz de dialogar entre si, de superar os puntos de desencontro. Das dereitas non me interesa absolutamente nada, e os únicos centros que merecen toda a miña admiración son os que Dani Alves colga na área para que Messi meta gol. Por iso, xa hai ben tempo que non teño máis convicción política que o Marxismo. En concreto pola banda de Groucho, para servos exacto. Si, para min a política converteuse nun monstro atroz, unha besta deshumanizada ante a que, de entrada, o primeiro que fago é desconfiar. E, malia todo, non creo que por iso haxa que me considerar imbécil, non? (Igual por outras moitas cousas si, pero por esa, precisamente, non).

Digo isto porque, pola contra, a grande maioría dos aspirantes a “Miss e Míster Electo 2015” si pensan que o sexa… Imbécil, quero dicir. Para case todos eles, nós, o electorado, debemos de ser algo así como unha antoloxía da imbecilidade de tomo e lomo… Como senón se podería entender que fagan e digan as cousas que ao longo de todo este tempo de campaña e pre-campaña viñeron facendo e dicindo? Paradas de autobús que parecen do Ikea, carrís-bici ata por riba dos portais, os xeriátricos que, de tanto entrar e saír traxes de Emidio Tucci deles, parecen un Corte Inglés en día de rebaixas… Carallo, pero se ata puxeron un dinosauro nunha rotonda! Que non chegaba con poñer barcos, que agora tamén imos en plan Parque Jurásico? Que será o seguinte, resucitar a Karina Falagan para as autonómicas?!

Supoño que, no fondo, a única verdade de todo isto é que, nalgún lugar, nalgún despacho, no recanto máis podre dalgunha cabeza escura, alguén debeu de pensar que eses eran os prezos da palabra. “Poñamos paradas, pasos de peóns, dinosauros en rotondas, que así poderemos dicir o que nos dea a gana. Ese é o prezo, o custe do dereito a tomalos por imbéciles.” Á fin e ao cabo, quen de nós ía reparar nas burradas que se dixesen, deslumbrados como estabamos pensando que carallo pinta un diplodoco na rúa Rosalía de Castro?

E así é como, case sen darnos conta, como aquel que escoita voces, todos empezamos a escoitar burradas… Podería citar moitas, pero gustaríame quedarme coa máis grande de todas: “A crise xa pasou!” Carallo, como lles gusta dicir este tipo de animaladas… A xente segue perdendo os empregos e os fogares. A Sanidade e a Educación recurtadísimas. Dereitos perdidos, atrasos nas liberdades… E temos que escoitar que xa pasou a crise? Ou sexa, que “a recuperación”… era isto?! Non, eu creo que non. Porque, de ser certo… como é que ninguén dos que ao longo da campaña falaron do fin da crise non dixeron nada en ningún momento de botar atrás aquela Reforma Laboral tan salvaxe que, tal como Rajoy dixo en 2012, “hemos tenido que afrontar por culpa de la crisis”. Home, se xa pasou a crise, como é que non recuperamos a dignidade no traballo? Son eses os argumentos cos que debería convencerme de darche o meu voto? Mmm…

E iso por quedar cunha, talvez a maior das falacias que puiden escoitar ao longo desta campaña. Como antes vos dixen, podería poñer moitos máis exemplos, si. Pero teño unha razón de peso para non facelo: como teño medo de que as volvan retirar unha vez pasadas as elecciones, estou escribindo isto dentro dunha desas paradas de autobús que nos puxeron. E claro: aquí dentro non caben reflexións moito máis grandes…

Para min iso das Letras Galegas é outra cousa…

20150516_160943

Estaba pensando en adicarlle unha entrada no blog ao circo deste ano. Xa sabedes, todo o despropósito este do Día das Letras Galegas… Dáballe voltas ao xeito de poñer en evidencia o meu desacordo coa escolla de Filgueira Valverde como autor homenaxeado, a como abordar o asunto da vergoña que me produce a contemplación da lamentable teimosía coa que a Real Academia Galega se esforza en obrigarnos a tragar o seu discurso tal como se aquí non pasase nada. Agora, segundo vén de dicir o seu presidente, Filgueira non é que fose un franquista convencido. Non, que va… nin moito menos. O que pasaba con el, tal como o mestre Solano o explica, era máis como o de Anacleto, o axente secreto: “Filgueira traballou desde dentro do Réxime erosionando a ditadura de Franco.” Claro que si. E Carmen Polo era unha axente comunista coa misión de acabar co caudillo a base de polvos… Chst, moito ollo con facer chiste ningún con isto, porque xusto a renglón seguido Alonso Montero valida as súas propias declaracións afirmando que quen tal cousa di (ou sexa, el mesmo) é “republicano, marxista e ateo.” Agora o entendo todo: alguén que regala este tipo de titulares nada máis pode ser marxista. En concreto, do sector Grouchista…

Ando anoxado, porque agora resulta que non é verdade iso de que Filgueira tivese a vida de Alexandre Bóveda nas mans. “A ver, igual un pouquiño franquista si que era”, recoñece o mestre Solano, “pero tamén Cunqueiro, Celso Emilio, Cabanillas ou ata o mesmo Otero Pedrayo asinaron declaracións de adhesión ao Réxime, e a ninguén lle pareceu mal!” Aí a tedes, toda unha institución como a RAG practicando a política do “¡Y tú más!”. Si señor, iso son argumentos, y mis razones son claveles… E por se iso non fose bastante, como en todos os circos no noso tamén crecen os ananos, e nos últimos días tivo a Academia que ampliar a súa capacidade para o despropósito, tentando desmentir as evidencias que confirman que Filgueira, ademais de todo o anterior, tamén foi un cobarde que pretendeu emplumarlle a Noriega Varela a autoría dos seus poemas filo-franquistas. Home, xa me diredes se é para andar contento…

E non vaiades pensar o contario: eu si estou convencido de que as Letras Galegas ben merecen unha festa, por suposto que si. A dun día e a de mil primaveras. As Letras Galegas merecen unha festa. Pero non esta. Non a de Filgueira Valverde, pero tampouco a de ningún morto. De ser así, ben estivo o de Lois Pereiro, como tamén o de Vidal Bolaño. Pero cando se deu a posibilidade de homenaxear a Xela Arias e escollemos a Filgueira, é que hai algo que xa fede a podre… Son máis da opinión de que xa van cadáveres abondo. Basta xa, queden os mortos para aquel verán, e as Letras para os vivos. É que non podo entender que cando as nosas Letras están máis vivas que nunca a súa sexa a festa dos mortos. Seguía dándolle voltas a como compartir con vós a idea de que a das Letras debería ser unha festa de vida, de todo o que temos e mais do que está por vir cando, por fin, o vin claro. A resposta estaba xusto diante miña.

Por máis que a moitos non lles agrade, por máis que oubeen os Cerveros da nosa cultura, por máis que nos berren, nós, os parias do sistema, tamén somos Letras Galegas. Nós, os malos escritores, os xunta-letras sen talento, os mamarrachos, os lectores sen criterio literario, a masa boba, o público tan numeroso como desprezable, os que non sabemos aprezar unha sinécdoque se non é buscando “sinécdoque” no dicionario, a chusma, a puta plebe, vamos, tamén somos Letras Galegas. E como ente vivo que somos sabemos detectar a vida. Sabemos que as Letras están vivas, e como tal se comportan. Cambian, crecen, actúan e interactúan, evolucionan, compleméntanse e, mesmo ás veces, tamén fan como María, que dan “un pasito p’alante, y un pasito p’atrás.”

Así que xa non vou falar, pois, desas letras galegas dos mortos. Non, non merecen que lle dediquemos nin unha sóa letra máis. Non o merecen nin a vileza de adicarlle un día coma este a unha figura tan escura como a de Filgueira, nin a RAG, obstinada en seguir a facer o ridículo, tentando poñer en valor algo que, o mires como o mires, non ten por onde collelo. Non, eu prefiro dedicarlle toda a tinta que sexa precisa para falar de vida, de encontros, de xente que vive, come, fala, dialoga e, sobre todo, ri. Porque se algo bo teñen estas letras de hoxe é que nos poñen aos que formamos parte delas, por moi malos que digan que somos, no camiño de máis xente coma nós. Así é como imos avanzando, tecendo xeración tras xeración unha rede de persoas, de mulleres e homes, todos a traballar cada un coas súas posibilidades para que o mito ese tan manido das mil primaveras máis para o galego sexa menos mito e máis realidade. Porque o importante das Letras son as persoas. E se están vivas mellor que mellor… (Probade senón a convencer a un morto de que vaia dar unha charla a un instituto…).

O que importa son as persoas que as Letras van poñendo no teu camiño. Algunhas boas, outras mellores. Algunhas tamén ruíns, malas coma a quina. Pero outras, as máis delas, boas e xenerosas. E ollo con estas últimas, porque como te despistes corres o risco de velas convertérense en amigos teus. Como hoxe, como aquí, na nosa casa: dáballe voltas a todo isto do que antes vos falaba cando de súpeto me decatei de que a verdade xa levaba un tempo acomodada á nosa mesa. Hoxe veu comer con nós o noso bo amigo Pedro Iturburua, e mentres os tres (Marta, Pedro e mais eu) riamos a conta dalgunha burrada que ben puido ter dito calquera de nós, eu caín na conta de que alí estabamos os tres: como se dun chiste se tratar, van una catalana, un vasco y un gallego, y… Ou talvez non fose ningún chiste, senón unha pequena Galeusca, o caso é que aquí estamos os tres: eu, a miña parella, e un amigo da familia. Un amigo que, de non ser por ese camiño feito de letras e corazón, probablemente nunca tería chegado ás nosas vidas. Ese, ese é para min o verdadeiro valor das Letras Galegas ás que nós pertencemos. O resto, ruido de cans…

Sobre o Teatro García Barbón: O novo estadio do Celta chamarase Pizza Express Tropical 2×1 Dobre de Queixo Stadium

58067688

O antigo teatro Calderón de Madrid, inaugurado no ano 1917, chámase agora Teatro Häagen Dazs. Supoño que, para os espectáculos infantís, empregarán a sala “Sabor Nube de Gominola”. Sen saír de Madrid, ao vello Palacio de los Deportes, así chamado desde que abrira por vez primeira as súas portas, alá polo 1960, dinlle agora Barclaycard Center, que, ademais de ser moito máis chic, deixa claro de quen é a pasta… Poderiamos poñer unha chea de exemplos máis, pero basten estes dous para alumear esta teima en que vivimos, a de renomear as cousas, e comprender que calquera día destes chegará a París un turista despistado e, ante un dos seus edificios máis emblemáticos, pensará que está este patrocinado pola famosa marca de champús anticaspa. Porque claro, como se chama Ópera Garnier…

Pero, oh sorpresa!, resulta que non, e nese caso o nome non ten nada que ver co seu dono, amo e patrocinador. Para pasmo, asombro, e mesmo disfunción cardíaca de moitos alcaldes e algún que outro concelleiro de cultura, a Ópera Garnier chámase así porque tal era nome do seu arquitecto. “Ópera?”. Non, señora! Garnier, Charles Garnier. E o mesmo ocorre coa Torre Eiffel, xa que así se chamaba o máximo responsable da súa construción, o enxeñeiro Gustave Eiffel; co Palacio Güell de Barcelona, propiedade do industrial Eusebi Güell; e até coa pirámide de Keops. Ou quen raio pensades que puxo as pedras, as cordas e mais os escravos para a súa construción? Pois claro, señora: o faraón Keops. Porque as grandes construcións sempre teñen un nome, máis alá de que nós ou (o que é peor) os nosos gobernantes nos empeñemos en non querer sabelo…

Digo todo isto ao fío do que está a acontecer co nome do noso principal teatro, tal como lle dixen no meu último artigo aquí publicado, aquel no que falaba dun concerto que Ses dera no teatro da cajadeahorros-caixanova-novagalicia-abanc… ¡no García Barbón! Igual pensades que esaxero, pero é que non foron poucos os diferentes nomes polos que o teatro da rúa Policarpo Sanz pasou nos últimos trinta anos, a saber: Centro Cultural Caixavigo; Centro Cultural Caixanova; Centro Cultural Novacaixa Galicia; Teatro Novagaliciabanco… Son eu o único a quen todo este baile de nomes lle parece ridículo en grao sumo? E non vaiades pensar que cada un destes cambios é gratuito. Imaxinade a cara do pobre operario instalando o novo cartel. Toda a mañá dándolle ao taladro para que, cando xa está a piques de rematar, veña o xefe de turno, e…

–Quedouche fetén, chacho. Pero mira, que tes que quitalo, que xa non serve…
–Como que xa non serve? Pero se xa lle botei o cemento!
–É que acaban de cambiarlle o nome.
–Pero como, outra vez?! Caghonomundo…

Agora, e grazas ás impagables xestións do meu primo o presidente Feijoo, que axudou a desterrar para sempre calquera vestixio de galeguidade no que foi a nosa caixa de toda a vida, resulta que temos que dicirlle “Centro Cultural Afundación”. “Afundación”?! Home, por favor, “afundida” vainos quedar a nós a cabeza de tanto cambiarlle o nome… Máis cando, para nós, ese teatro de sempre tivo un único nome, un ben diferente: o “García Barbón”.

Por se alguén non está moi ao tanto de como vai o conto (cousa que dubido moito, porque de todos é coñecida a prodixiosa capacidade da nosa parroquia para coa memoria da cidade), permitídeme que fagamos aquí un repaso rápido á historia do “García Barbón”…

De entre todos aqueles homes que pola volta do século XIX para o XX soñaron con construír un “Gran Vigo”, moderno e europeo, un dos maiores filántropos cos que contou a cidade foi José García Barbón. Non foron poucas as pegadas que a grande xenerosidade de don José deixou en Vigo (e ben merecería un recordatorio máis completo nestas mesmas cíber-páxinas…), e a el lle debemos, por exemplo, o mantemento do seu máis importante teatro, o Rosalía de Castro. Deseñado ao xeito da mesmísima Scala de Milán, e inaugurado en xullo de 1900, gozou dunha vida máis ben efémera: desapareceu pasto do lume o martes de carnaval de 1910, case un ano despois do pasamento do seu mecenas. No ronsel do traballo ben feito polo seu tío, foron as sobriñas de José García Barbón, dona Elena e dona Práxedes Salgueiro, as que asumiron a responsabilidade (e os custes) de poñer en pé un novo teatro sobre as cinsas do vello circo. Encargáronlle a obra ao prestixioso arquitecto Antonio Palacios (quen, por certo, sabedes en que outro edificio se inspirou para construír o noso novo teatro? Pois si, na Ópera Garnier de París. Ás veces, iso das conspiracións cósmicas vai que mete medo…), e cando por fin o novo teatro abriu as súas portas, o 23 de abril de 1927, fíxoo xa cun nome diferente: gardaron as sobriñas de don José a vella denominación, “Rosalía de Castro”, para o pequeno cinematógrafo que albergaba nos seus sotos (o actual auditorio). Pero o nome do novo salón era, evidentemente, outro ben distinto: “Teatro García Barbón”. Cal senón?

E así, a do teatro e mais o seu nome foron reflexo da vida da cidade, con momentos de maior gloria e de menor éxito, pero sen maiores cambios até que, a piques xa de desaparecer (o teatro, non a cidade), a Caixa de Aforros de Vigo se fai con el nos primeiros anos oitenta. Xa sabedes, os anos de “La Movida”, que tiveron cousas moi tolas… Desde entón, a existencia e o nome do noso teatro comezaron a correr parellas á historia da entidade bancaria que se fixo con el. Ou, o que é o mesmo: unha traxicomedia de dubidoso gusto, libreto infumable, e final pendente de escritura…

E, se queren que lles sexa honesto, penso que, xa que nin o teatro nin moito menos a caixa son nosos xa, polo menos que o seu nome si o sexa. Que sexa o que ten que ser, aquel co que se inaugurou e que nós, vigueses de toda a vida, levamos na nosa memoria. Porque igual que o noso ADN non acepta máis autobús urbano que o “vitrasa” nin máis lupanar que a “ferrería”, na rúa Policarpo Sanz non temos máis teatro que un: o García Barbón.

Porque se permitimos que nos borren os nosos nomes, de aquí a pouco xa non saberemos nin como nos chamamos. Non é “Centro Cultural Afundación”, senón Teatro García Barbón, igual que non é Praza das Apertas, senón Cruce de Peniche. O mesmo agora, coa que está caendo, non nos parece este o maior dos nosos problemas. Pero xa veredes, xa. Xa veredes como non vos fai tanta graza cando o novo estadio de Balaídos se chame “Inditex Alcampo O Rei das Tartas Abel Caballero Stadium”… Logo non digades que non vos avisei!